Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Em có thể 2 trang 33 SGK Vật lí 10

Bài 6. Thực hành: Đo tốc độ của vật chuyển động   Đã kiểm chéo

Đề bài

Sử dụng điện thoại thông minh, quay video chuyển động của một vật rồi sử dụng phần mềm phân tích video để xác định tốc độ chuyển động của vật đó.

Lời giải

Đây là bài thực hành vận dụng, em thực hiện theo các bước sau để đo tốc độ của một vật chuyển động bằng điện thoại thông minh và phần mềm phân tích video.

a) Chuẩn bị và quay video

- Chọn vật cần đo (ví dụ: một viên bi, chiếc xe đồ chơi hoặc quả bóng) chuyển động trên một đoạn đường thẳng.
- Đặt bên cạnh quỹ đạo chuyển động một thước đo (hoặc vật có kích thước đã biết) để làm mốc tỉ lệ quy đổi khoảng cách từ pixel trên màn hình ra đơn vị mét.
- Dùng điện thoại đặt cố định trên giá đỡ, hướng vuông góc với mặt phẳng chuyển động, quay video toàn bộ quá trình vật chuyển động. Nên chọn chế độ quay có tần số hình cao (ví dụ 30 hình/giây hoặc chế độ quay chậm 120–240 hình/giây) để thu được nhiều mốc thời gian.

b) Phân tích video và xác định tốc độ

- Mở video bằng phần mềm phân tích chuyển động (ví dụ Tracker, hoặc ứng dụng phân tích video trên điện thoại).
- Dùng thước chuẩn trong video để hiệu chỉnh tỉ lệ (số mét ứng với số pixel).
- Chọn chế độ tách từng khung hình (frame). Vì video có tần số hình ff (hình/giây) nên khoảng thời gian giữa hai khung hình liên tiếp là:

Δt=1f\Delta t = \frac{1}{f}

- Trên mỗi khung hình, đánh dấu vị trí của vật, phần mềm sẽ ghi lại tọa độ xx theo thời gian tt.
- Chọn hai vị trí x1x_1 (tại thời điểm t1t_1) và x2x_2 (tại thời điểm t2t_2) của vật, quãng đường đi được là s=x2−x1s = x_2 - x_1, khoảng thời gian là t=t2−t1t = t_2 - t_1. Tốc độ trung bình của vật được tính bằng công thức SGK:

v=st=x2−x1t2−t1v = \frac{s}{t} = \frac{x_2 - x_1}{t_2 - t_1}

- Để xác định tốc độ tức thời, ta lấy ss là quãng đường rất nhỏ ứng với khoảng thời gian rất nhỏ Δt=1f\Delta t = \dfrac{1}{f} giữa hai khung hình liên tiếp quanh vị trí cần xét:

v≈ΔxΔt=Δx⋅fv \approx \frac{\Delta x}{\Delta t} = \Delta x \cdot f

Ví dụ minh họa (kiểm tra đáp số): Giả sử video quay ở f=30f = 30 hình/giây, nên Δt=130≈0,033 s\Delta t = \dfrac{1}{30} \approx 0{,}033\ \text{s}. Qua phân tích, vật đi được quãng đường s=0,60 ms = 0{,}60\ \text{m} trong N=10N = 10 khoảng hình, tức thời gian t=10⋅130=0,33 st = 10 \cdot \dfrac{1}{30} = 0{,}33\ \text{s}. Khi đó tốc độ của vật:

v=st=0,600,33≈1,8 m/sv = \frac{s}{t} = \frac{0{,}60}{0{,}33} \approx 1{,}8\ \text{m/s}

- Thực hiện đo lặp lại vài lần rồi lấy giá trị trung bình để giảm sai số. Kết quả thu được chính là tốc độ chuyển động của vật.

Đáp số

Quay video có mốc tỉ lệ (thước chuẩn) và biết tần số hình f, đặt máy vuông góc với quỹ đạoTốc độ tính theo v=st=Δx⋅fv=\dfrac{s}{t}=\Delta x\cdot f; ví dụ với s=0,60s=0{,}60 m, t=0,33t=0{,}33 s thì v≈1,8v\approx 1{,}8 m/s

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.