Giải Câu hỏi 2 trang 46 SGK Vật lí 10
Đề bài
Hãy nêu cách đo gần đúng độ sâu của một cái giếng mỏ cạn. Coi vận tốc truyền âm trong không khí là không đổi và đã biết.
Lời giải
Ý tưởng: Ta cho một vật nhỏ rơi tự do từ miệng giếng xuống đáy, rồi đo khoảng thời gian từ lúc thả đến lúc nghe thấy tiếng vật chạm đáy. Khoảng thời gian này gồm hai phần: thời gian vật rơi xuống và thời gian âm truyền ngược lên tai ta.
a) Cách đo (các bước tiến hành)
- Đứng ở miệng giếng, thả một hòn sỏi (vật nhỏ) rơi tự do (chỉ thả nhẹ, không ném) xuống giếng; cùng lúc đó bấm đồng hồ bấm giây.
- Lắng tai nghe, đúng lúc nghe thấy tiếng hòn sỏi chạm đáy giếng thì bấm dừng đồng hồ. Đọc được tổng thời gian .
- Đã biết trước gia tốc rơi tự do (ví dụ ) và tốc độ truyền âm trong không khí (coi không đổi, đã biết, ví dụ ).
b) Thiết lập công thức tính độ sâu
Gọi là thời gian sỏi rơi xuống đáy, là thời gian âm truyền từ đáy lên miệng giếng. Khi đó:
- Giai đoạn rơi tự do (quãng đường bằng độ sâu ):
- Giai đoạn âm truyền lên (với tốc độ không đổi ):
Suy ra phương trình xác định :
Giải phương trình này (ẩn ) sẽ tìm được độ sâu gần đúng của giếng. Chuyển vế rồi bình phương, ta đưa về phương trình bậc hai đối với :
gọn lại:
chọn nghiệm nhỏ (nghiệm có ý nghĩa vật lí).
c) Kiểm tra bằng một ví dụ số
Giả sử đo được , lấy , .
Vì rất nhỏ so với , ta tính gần đúng bằng cách lặp:
- Bỏ qua âm: .
- Khi đó , nên .
- Tính lại: .
Kiểm tra lại: ; ; tổng ✔.
Vậy độ sâu của giếng khoảng .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.