Mục lục Bài 118/118
Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Thảo luận trang 61 SGK Vật lí 10

Bài 14. Định luật 1 Newton   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thí nghiệm Hình 14.3 giúp minh hoạ quán tính của vật.
Chuẩn bị: Một tấm ván dài khoảng 1 m làm mặt phẳng nghiêng, xe lăn, vật nhỏ đặt trên xe lăn, vật chắn (có thể dùng quyển sách dày) (Hình 14.3).
Tiến hành:
- Đặt các vật nhỏ lên xe lăn. Giữ các vật và xe đứng yên trên đỉnh mặt phẳng nghiêng.
- Thả cho xe trượt xuống dốc, dọc theo mặt phẳng nghiêng.
- Quan sát hiện tượng xảy ra đối với xe và các vật trên xe.
Thảo luận:
1. Giải thích tại sao khi xe trượt xuống dốc và bị cản lại ở cuối dốc thì vật nhỏ bị văng về phía trước.
2. Làm thế nào để giữ cho vật trên xe không bị văng đi?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 61 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ một tấm ván dài khoảng 1 m đặt nghiêng tạo thành mặt phẳng nghiêng; trên đỉnh dốc có một xe lăn mang một vật nhỏ, dưới chân dốc đặt một vật chắn (quyển sách dày) để cản xe lại.

Lời giải

1. Vì sao vật nhỏ bị văng về phía trước khi xe bị cản lại ở cuối dốc?

- Khi xe trượt xuống dốc, cả xe và vật nhỏ đặt trên xe cùng chuyển động xuống dốc với cùng một vận tốc.
- Khi xe xuống đến cuối dốc và bị vật chắn cản lại, xe dừng lại (gần như) đột ngột.
- Vật nhỏ nằm trên xe có quán tính, tức là có xu hướng bảo toàn vận tốc (giữ nguyên hướng và độ lớn vận tốc) mà nó đang có. Giữa vật và mặt xe chỉ có lực ma sát nhỏ, không đủ để kéo vật dừng lại cùng xe.
- Do đó, trong khi xe đã dừng thì vật nhỏ vẫn tiếp tục chuyển động về phía trước theo hướng cũ, nên nó bị văng ra khỏi xe về phía trước.

Đây chính là biểu hiện của quán tính, phù hợp với định luật 1 Newton: khi không có lực (hoặc hợp lực bằng 0) tác dụng làm thay đổi chuyển động, vật đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều.

2. Làm thế nào để giữ cho vật trên xe không bị văng đi?

Có thể dùng một trong các cách sau:

- Cố định vật vào xe: buộc, kẹp hoặc gắn chặt vật vào xe bằng dây, đai... để khi xe dừng thì có lực liên kết giữ vật dừng lại cùng xe (giống như thắt dây an toàn trên ô tô).
- Cho xe dừng lại từ từ chứ không dừng đột ngột: giảm tốc độ xe dần dần (ví dụ hãm phanh từ từ, dùng vật cản mềm, hoặc cho dốc thoải để xe chạy chậm), khi đó vật có thời gian giảm tốc cùng xe nên không bị văng.

Đáp số

Do quán tính, khi xe dừng đột ngột vật vẫn giữ vận tốc cũ nên tiếp tục chuyển động về phía trước và bị văng điBuộc/gắn chặt vật vào xe, hoặc cho xe dừng (giảm tốc) từ từ chứ không dừng đột ngột

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.