Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 22 SGK Vật lí 10

Bài 4. Độ dịch chuyển và quãng đường đi được   Đã kiểm

Đề bài

Hãy dùng bản đồ Việt Nam và hệ toạ độ địa lí, xác định vị trí của thành phố Hải Phòng so với vị trí của Thủ đô Hà Nội.

Lời giải

Phân tích. Đây là bài vận dụng khái niệm *vật mốc* và *hệ toạ độ* để xác định vị trí một vật. Ta chọn Thủ đô Hà Nội làm vật mốc (gốc), dùng hệ toạ độ địa lí trên bản đồ (kinh tuyến chỉ kinh độ, vĩ tuyến chỉ vĩ độ) rồi so sánh toạ độ của Hải Phòng với Hà Nội.

Bước 1. Đọc toạ độ địa lí của hai thành phố

Dóng vị trí mỗi thành phố tới kinh tuyến, vĩ tuyến gần nhất (giá trị gần đúng):
- Thủ đô Hà Nội (gốc): φ1≈21∘02′ B\varphi_1 \approx 21^{\circ}02'\,\text{B}; λ1≈105∘51′ Đ\lambda_1 \approx 105^{\circ}51'\,\text{Đ}.
- Thành phố Hải Phòng: φ2≈20∘52′ B\varphi_2 \approx 20^{\circ}52'\,\text{B}; λ2≈106∘41′ Đ\lambda_2 \approx 106^{\circ}41'\,\text{Đ}.

Bước 2. So sánh toạ độ (xác định phương)

- Kinh độ: λ2>λ1\lambda_2 > \lambda_1 (106∘41′ Đ>105∘51′ Đ106^{\circ}41'\,\text{Đ} > 105^{\circ}51'\,\text{Đ}) ⇒\Rightarrow Hải Phòng lệch về phía Đông, lệch Δλ≈50′\Delta\lambda \approx 50'.
- Vĩ độ: φ2<φ1\varphi_2 < \varphi_1 (20∘52′ B<21∘02′ B20^{\circ}52'\,\text{B} < 21^{\circ}02'\,\text{B}) ⇒\Rightarrow Hải Phòng lệch về phía Nam, lệch Δφ≈10′\Delta\varphi \approx 10'.

Bước 3. Ước tính khoảng cách đường chim bay (độ dịch chuyển)

Đổi độ lệch toạ độ ra kilômét (ở vĩ độ ≈21∘\approx 21^{\circ}B):
- 1∘1^{\circ} vĩ độ ≈111 km\approx 111\ \text{km} nên Δy=10′×11160≈18,5 km\Delta y = 10' \times \dfrac{111}{60} \approx 18{,}5\ \text{km} (về Nam).
- 1∘1^{\circ} kinh độ ≈111cos⁡21∘≈104 km\approx 111\cos 21^{\circ} \approx 104\ \text{km} nên Δx=50′×10460≈86 km\Delta x = 50' \times \dfrac{104}{60} \approx 86\ \text{km} (về Đông).

Độ lớn độ dịch chuyển:
d=(Δx)2+(Δy)2=862+18,52≈7742≈88 km.d = \sqrt{(\Delta x)^2 + (\Delta y)^2} = \sqrt{86^2 + 18{,}5^2} \approx \sqrt{7742} \approx 88\ \text{km}.

Góc chếch so với hướng chính Đông:
θ=arctan⁡ ⁣ΔyΔx=arctan⁡ ⁣18,586≈12∘.\theta = \arctan\!\frac{\Delta y}{\Delta x} = \arctan\!\frac{18{,}5}{86} \approx 12^{\circ}.

Kết luận. Nhờ có vật mốc (Hà Nội) và hệ toạ độ địa lí, ta xác định được: thành phố Hải Phòng nằm ở phía Đông, hơi chếch về Nam của Thủ đô Hà Nội (chỉ lệch khoảng 12∘12^{\circ} so với hướng chính Đông), cách Hà Nội khoảng 88 km88\ \text{km} theo đường chim bay.

*Lưu ý:* Thành phần lệch về Đông (≈86 km\approx 86\ \text{km}) lớn hơn hẳn thành phần lệch về Nam (≈18,5 km\approx 18{,}5\ \text{km}), nên nói "Đông Nam" là chưa chính xác — đúng hơn là phía Đông, hơi lệch Nam.

Đáp số

Hà Nội ≈(21∘02′B; 105∘51′Đ)\approx (21^{\circ}02'\text{B};\ 105^{\circ}51'\text{Đ}); Hải Phòng ≈(20∘52′B; 106∘41′Đ)\approx (20^{\circ}52'\text{B};\ 106^{\circ}41'\text{Đ})Hải Phòng nằm ở phía Đông, hơi chếch Nam so với Hà Nội (lệch ≈12∘\approx 12^{\circ} so với hướng chính Đông)Khoảng cách đường chim bay (độ dịch chuyển) d≈88d \approx 88 km

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.