Giải Câu hỏi trang 44 SGK Vật lí 11
Đề bài
Một vệ tinh thông tin (vệ tinh địa tĩnh) chuyển động trên quỹ đạo tròn ngay phía trên xích đạo của Trái Đất, quay cùng hướng và cùng chu kì tự quay của Trái Đất ở độ cao 36 600 km so với đài phát trên mặt đất. Đài phát nằm trên đường thẳng nối vệ tinh và tâm Trái Đất. Coi Trái Đất là một hình cầu có bán kính R = 6 400 km. Vệ tinh nhận sóng truyền hình từ đài phát rồi phát lại tức thời tín hiệu đó về Trái Đất. Biết tốc độ truyền sóng c = 3.10 m/s. Tính khoảng thời gian lớn nhất mà sóng truyền hình đi từ đài phát đến một điểm trên mặt Trái Đất, vẽ hình minh hoạ.
Lời giải
Phân tích hiện tượng
Sóng truyền hình đi theo đường gấp khúc: từ đài phát (trên mặt đất, nằm ngay dưới vệ tinh) lên vệ tinh , rồi từ vệ tinh phát lại xuống một điểm trên mặt đất.
- Chặng 1 (): đài phát nằm trên đường thẳng nối vệ tinh và tâm Trái Đất nên quãng đường luôn bằng độ cao của vệ tinh: km.
- Chặng 2 (): độ dài thay đổi tuỳ điểm . Thời gian lớn nhất ứng với quãng đường dài nhất, tức là điểm xa nhất trên mặt đất mà vệ tinh còn "nhìn" thấy — khi đó tia tiếp xúc với mặt cầu Trái Đất.
Hình minh hoạ
```
V (vệ tinh)
|\
| \
h | \ VM (tiếp tuyến)
| \
________A____\____________
/ | M· \
/ | / (OM ⊥ VM) \
| R | / R |
| | / |
\ O (tâm Trái Đất) /
\__________________________ /
```
Tính quãng đường chặng 2
Vì tiếp xúc mặt đất tại nên , tam giác vuông tại với:
- km (bán kính Trái Đất),
- km.
Áp dụng định lí Pythagore:
Tổng quãng đường dài nhất
Thời gian lớn nhất
Kiểm tra lại: ; ; hiệu , căn bậc hai km — hợp lí vì nhỏ hơn . Thời gian s, cỡ phần tư giây, phù hợp với độ trễ thực tế của truyền hình qua vệ tinh địa tĩnh.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.