Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Bài 2 trang 57 SGK Vật lí 11

Bài 14. Bài tập về sóng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một sóng hình sin được mô tả như Hình 14.2.

a) Xác định bước sóng của sóng.

b) Nếu chu kì của sóng là 1 s thì tần số và tốc độ truyền sóng bằng bao nhiêu?

c) Bước sóng sẽ bằng bao nhiêu nếu tần số tăng lên 5 Hz. Biết rằng tốc độ truyền sóng không đổi? Vẽ đồ thị (u – x) trong trường hợp này và đánh dấu rõ bước sóng trên đồ thị.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 57 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị li độ u (cm) theo vị trí x (cm) của một sóng hình sin. Trục tung u (cm) có các giá trị 6, 0 và -6; trục hoành x (cm) có các mốc 25, 50, 75, 100. Đường sóng hình sin có biên độ 6 cm: tại x = 0 li độ đạt cực đại u = 6 cm, giảm xuống cực tiểu u = -6 cm tại x = 25 cm, trở lại cực đại u = 6 cm tại x = 50 cm, xuống cực tiểu tại x = 75 cm và lên cực đại tại x = 100 cm. Như vậy một bước sóng đầy đủ ứng với 50 cm trên trục x. Mũi tên ngang bên dưới ghi 'Phương truyền sóng' hướng sang phải.

Lời giải

a) Xác định bước sóng

Bước sóng λ\lambda là khoảng cách giữa hai điểm gần nhau nhất trên phương truyền sóng dao động cùng pha, tức là khoảng cách ứng với một chu kì sóng đầy đủ trên đồ thị (u−x)(u-x).

Từ Hình 14.2: li độ đạt cực đại u=6u = 6 cm tại x=0x = 0, rồi lặp lại cực đại tại x=50x = 50 cm. Vậy một bước sóng đầy đủ ứng với 5050 cm.

λ=50 cm=0,5 m\lambda = 50 \text{ cm} = 0{,}5 \text{ m}

b) Tần số và tốc độ truyền sóng khi T=1T = 1 s

Tần số:
f=1T=11=1 Hzf = \frac{1}{T} = \frac{1}{1} = 1 \text{ Hz}

Tốc độ truyền sóng:
v=λf=0,5×1=0,5 m/s=50 cm/sv = \lambda f = 0{,}5 \times 1 = 0{,}5 \text{ m/s} = 50 \text{ cm/s}

c) Bước sóng khi f′=5f' = 5 Hz (tốc độ không đổi)

Vì tốc độ truyền sóng không đổi v=0,5v = 0{,}5 m/s, khi tần số tăng lên f′=5f' = 5 Hz thì bước sóng mới:
λ′=vf′=0,55=0,1 m=10 cm\lambda' = \frac{v}{f'} = \frac{0{,}5}{5} = 0{,}1 \text{ m} = 10 \text{ cm}

Tần số tăng gấp 5 lần nên bước sóng giảm đi 5 lần (từ 50 cm còn 10 cm).

Đồ thị (u−x)(u-x) trong trường hợp này: vẫn là đường hình sin biên độ 66 cm, nhưng mỗi bước sóng chỉ còn 1010 cm. Trên đoạn xx từ 00 đến 100100 cm sẽ có 1010 bước sóng đầy đủ:
- Tại x=0x = 0: u=6u = 6 cm (cực đại)
- Tại x=5x = 5 cm: u=−6u = -6 cm (cực tiểu)
- Tại x=10x = 10 cm: u=6u = 6 cm (cực đại) — hết một bước sóng
- ... (lặp lại tuần hoàn với chu kì không gian 10 cm)

Khoảng cách giữa hai đỉnh sóng liên tiếp (ví dụ từ x=0x = 0 đến x=10x = 10 cm) chính là bước sóng λ′=10\lambda' = 10 cm, được đánh dấu rõ trên trục xx.

```
u(cm)
6 |* * * * * ...
| \ / \ / \ / \ /
0 |--\-/---\-/---\-/---\-/------ x(cm)
| V V V V
-6 | * * * *
0 5 10 15 20 ...
|<------>|
λ'=10 cm
```

Đáp số

λ = 50 cm = 0,5 mf = 1 Hz; v = 0,5 m/s = 50 cm/sλ' = 10 cm = 0,1 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.