Giải Câu hỏi 1 trang 27 SGK Vật lí 11
Đề bài
Hãy đánh giá sự có lợi hay có hại của cộng hưởng trong các ví dụ nêu trên.
Lời giải
## Đánh giá sự có lợi hay có hại của cộng hưởng
Hiện tượng cộng hưởng xảy ra khi tần số của lực cưỡng bức bằng tần số dao động riêng của hệ: . Khi đó biên độ dao động cưỡng bức đạt giá trị cực đại. Bản thân cộng hưởng không tốt cũng không xấu — nó có lợi khi ta cần khuếch đại dao động để sử dụng, và có hại khi nó làm công trình, máy móc dao động quá mạnh gây hư hỏng.
### Các ví dụ cộng hưởng CÓ LỢI
a) Hộp đàn của các nhạc cụ (ghi-ta, violin, đàn nhị…)
Hộp đàn được chế tạo sao cho tần số dao động riêng của cột không khí trong hộp phù hợp với dao động của dây đàn. Nhờ cộng hưởng, hộp đàn dao động với biên độ lớn, khuếch đại âm thanh, làm tiếng đàn to, vang và giàu âm sắc. Nếu không có hộp cộng hưởng, tiếng đàn sẽ nhỏ và khô.
b) Mạch chọn sóng trong máy thu thanh (radio)
Mỗi đài phát sóng điện từ ở một tần số xác định. Khi xoay núm dò đài, ta thay đổi tần số dao động riêng của mạch trong máy thu đến khi . Cộng hưởng xảy ra, mạch dao động với biên độ cực đại và chọn lọc đúng đài cần nghe. Đây là ứng dụng thiết yếu trong truyền thông.
### Các ví dụ cộng hưởng CÓ HẠI
c) Cầu, công trình bị dao động cộng hưởng
Khi tần số của lực cưỡng bức tuần hoàn (đoàn người bước đều, động cơ rung, gió thổi thành xoáy, sóng địa chấn…) trùng với tần số dao động riêng của cầu hay tòa nhà thì công trình dao động với biên độ rất lớn, có thể bị rạn nứt, gãy, sập đổ. Trường hợp điển hình là cầu Tacoma Narrows (Mỹ, 1940) bị phá hủy do gió gây cộng hưởng; hay các công trình trong động đất khi tần số sóng địa chấn trùng tần số riêng của công trình.
→ Để tránh tác hại, khi thiết kế phải làm cho tần số dao động riêng của hệ khác xa tần số của các lực cưỡng bức có thể tác dụng lên nó, hoặc tăng ma sát (lực cản) để giảm biên độ cộng hưởng. Ví dụ: bộ đội qua cầu phải đi bước tự do, không bước đều.
Kết luận: Cộng hưởng *có lợi* khi được chủ động tạo ra để khuếch đại dao động cần thiết (hộp đàn, mạch chọn sóng); *có hại* khi xảy ra ngoài ý muốn làm công trình, máy móc dao động quá mạnh dẫn tới hư hỏng (cầu, nhà trong gió lớn hoặc động đất).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.