Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi 2 trang 21 SGK Vật lí 12

Bài 4. Nhiệt dung riêng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy dựa vào giá trị của nhiệt dung riêng của nước và của đất trong Bảng 4.1 để giải thích tại sao ban ngày có gió mát thổi từ biển vào đất liền, ban đêm có gió ấm thổi từ đất liền ra biển.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 21 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 4.1 cho giá trị gần đúng nhiệt dung riêng của một số chất (đơn vị J/kg.K):

| Chất | Nhiệt dung riêng (J/kg.K) |
|---|---|
| Nước | 4 200 |
| Nước đá | 2 100 |
| Không khí | 1 000 |
| Thuỷ tinh | 840 |
| Đất | 800 |
| Sắt | 440 |
| Đồng | 380 |
| Thuỷ ngân | 140 |
| Chì | 130 |

Theo bảng, nhiệt dung riêng của nước là 4 200 J/kg.K, lớn hơn nhiều so với của đất là 800 J/kg.K.

Lời giải

Cơ sở: Theo Bảng 4.1, nhiệt dung riêng của nước là cnước=4 200 J/kg.Kc_{nước}=4\,200\ \text{J/kg.K}, lớn hơn nhiều so với của đất là cđa^ˊt=800 J/kg.Kc_{đất}=800\ \text{J/kg.K}.

Từ công thức Q=mcΔt⇒Δt=QmcQ=mc\Delta t \Rightarrow \Delta t=\dfrac{Q}{mc} ta thấy: với cùng một khối lượng và cùng một nhiệt lượng thu (hoặc toả) như nhau, chất có nhiệt dung riêng lớn hơn sẽ có độ biến thiên nhiệt độ Δt\Delta t nhỏ hơn. Vì cđa^ˊt<cnướcc_{đất} < c_{nước} nên đất (đất liền) nóng lên nhanh và nguội đi cũng nhanh hơn nước (biển).

a) Ban ngày – gió mát thổi từ biển vào đất liền:
Ban ngày, đất liền và mặt biển nhận được nhiệt lượng từ Mặt Trời gần như nhau. Do nhiệt dung riêng của đất nhỏ hơn nên đất liền nóng lên nhanh hơn, nhiệt độ cao hơn mặt biển. Lớp không khí phía trên đất liền bị nung nóng, nở ra, nhẹ hơn và bay lên cao tạo thành vùng áp thấp; còn không khí trên mặt biển mát hơn (áp cao). Vì vậy không khí mát từ phía biển tràn vào đất liền để thế chỗ, tạo thành gió mát thổi từ biển vào đất liền.

b) Ban đêm – gió ấm thổi từ đất liền ra biển:
Ban đêm không còn nắng, cả đất liền và biển đều toả nhiệt (nguội đi). Do nhiệt dung riêng của đất nhỏ hơn nên đất liền nguội đi nhanh hơn, nhiệt độ thấp hơn mặt biển; nước biển nguội chậm nên vẫn còn ấm. Lớp không khí trên mặt biển ấm hơn nên bay lên cao tạo vùng áp thấp, còn không khí lạnh hơn trên đất liền (áp cao) tràn ra biển để thế chỗ, tạo thành gió ấm thổi từ đất liền ra biển.

Đáp số

Vì cnước=4 200 J/kg.K≫cđa^ˊt=800 J/kg.Kc_{nước}=4\,200\ \text{J/kg.K} \gg c_{đất}=800\ \text{J/kg.K} nên đất nóng/nguội nhanh hơn nước: ban ngày đất nóng hơn biển → gió mát thổi từ biển vào đất liền; ban đêm đất nguội hơn biển → gió ấm thổi từ đất liền ra biển.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.