Giải Hoạt động 1 trang 45 SGK Vật lí 12
Đề bài
Hãy biểu diễn bằng đồ thị trong hệ toạ độ (p – V) các quá trình chuyển trạng thái vẽ ở Hình 11.1.
Sơ đồ gồm ba ô trạng thái của cùng một khối lượng khí xác định, nối với nhau bằng hai mũi tên chỉ hai quá trình liên tiếp. Ô trạng thái (1) ở phía trên bên trái ghi . Ô trạng thái (2) ở phía trên bên phải ghi . Ô trạng thái trung gian (1') ở phía dưới, giữa hai ô trên, ghi . Một mũi tên đi từ ô (1) xuống ô (1'), dọc theo mũi tên này ghi chú 'Đẳng nhiệt' (quá trình biến đổi từ trạng thái (1) sang trạng thái trung gian (1') giữ nhiệt độ không đổi ở , áp suất đổi từ sang , thể tích đổi từ sang ). Một mũi tên khác đi từ ô (1') lên ô (2), dọc theo mũi tên này ghi chú 'Đẳng áp' (quá trình biến đổi từ trạng thái trung gian (1') sang trạng thái (2) giữ áp suất không đổi ở , nhiệt độ đổi từ sang , thể tích đổi từ sang ). Như vậy khối khí chuyển từ trạng thái (1) qua trạng thái trung gian (1') rồi tới trạng thái (2) qua hai giai đoạn: đẳng nhiệt rồi đẳng áp.
Lời giải
Phân tích hai quá trình
Khối khí xác định biến đổi qua hai giai đoạn liên tiếp:
- Trạng thái (1):
- Trạng thái trung gian (1'):
- Trạng thái (2):
a) Giai đoạn (1) (1'): quá trình đẳng nhiệt ( const)
Trong hệ toạ độ , trục hoành là thể tích , trục tung là áp suất .
Vì nhiệt độ không đổi, áp dụng định luật Boyle:
Đồ thị của quá trình đẳng nhiệt là một cung của đường hypebol (đường đẳng nhiệt), đi từ điểm có toạ độ đến điểm có toạ độ . Trên đoạn này áp suất tăng từ lên nên theo định luật Boyle thể tích giảm từ xuống (với ): điểm biểu diễn chạy dọc theo cung hypebol lên phía trên và sang trái.
b) Giai đoạn (1') (2): quá trình đẳng áp ( const)
Vì áp suất không đổi ở giá trị , đồ thị là một đoạn thẳng nằm ngang (song song với trục ) ở độ cao , đi từ điểm có toạ độ đến điểm có toạ độ .
Áp dụng định luật Charles (Gay-Lussac) cho quá trình đẳng áp:
Nhiệt độ tăng từ lên thì thể tích tăng từ lên (giả thiết ), điểm biểu diễn chạy sang phải dọc theo đoạn thẳng ngang.
c) Đồ thị tổng hợp trong hệ
```
p
|
p2| (1')______________(2)
| /\ (đẳng áp, p = p2)
| / \
| / \(cung đẳng nhiệt T1: pV = const)
p1|___________(1)
| \
| \
O|______________\________________ V
V1' V1 V2
```
- Từ đi theo cung hypebol đẳng nhiệt lên tới .
- Từ đi theo đoạn thẳng ngang sang phải tới .
Kết hợp hai quá trình, từ và suy ra:
chính là phương trình trạng thái của khí lí tưởng (kiểm tra lại: cân bằng đúng thứ nguyên và đúng các định luật thành phần).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.