Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi 3 trang 84 SGK Vật lí 12

Bài 19. Điện từ trường. Mô hình sóng điện từ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dựa vào mô hình sóng điện từ, hãy chứng tỏ sóng điện từ là sóng ngang, có thể lan truyền trong chân không.

Lời giải

Cơ sở: Mô hình sóng điện từ (SGK)

Theo mô hình sóng điện từ, sóng điện từ lan truyền trong không gian là quá trình lan truyền của điện từ trường biến thiên. Tại mỗi điểm trên phương truyền sóng luôn tồn tại đồng thời:
- Vectơ cường độ điện trường E⃗\vec{E} biến thiên điều hòa,
- Vectơ cảm ứng từ B⃗\vec{B} biến thiên điều hòa cùng tần số, cùng pha với E⃗\vec{E}.

a) Sóng điện từ là sóng ngang

Trong mô hình sóng điện từ, tại mọi điểm trên phương truyền, ba vectơ E⃗\vec{E}, B⃗\vec{B} và vận tốc truyền sóng v⃗\vec{v} luôn thỏa mãn:

- E⃗⊥B⃗\vec{E} \perp \vec{B} (điện trường vuông góc với từ trường),
- E⃗⊥v⃗\vec{E} \perp \vec{v} và B⃗⊥v⃗\vec{B} \perp \vec{v} (cả hai vectơ đều vuông góc với phương truyền sóng).

Như vậy phương dao động của E⃗\vec{E} và B⃗\vec{B} đều vuông góc với phương truyền sóng. Theo định nghĩa, sóng có phương dao động của phần tử (ở đây là phương dao động của các vectơ trường) vuông góc với phương truyền sóng là sóng ngang. Do đó sóng điện từ là sóng ngang (đpcm).

b) Sóng điện từ truyền được trong chân không

Theo thuyết điện từ Maxwell được trình bày trong mô hình: một điện trường biến thiên sinh ra một từ trường (xoáy) biến thiên, và ngược lại một từ trường biến thiên lại sinh ra một điện trường (xoáy) biến thiên. Hai trường này liên tục chuyển hóa, hỗ trợ sinh ra nhau và lan truyền đi trong không gian tạo thành sóng điện từ.

Quá trình chuyển hóa qua lại giữa điện trường và từ trường là bản chất của chính điện từ trường, không cần đến một môi trường vật chất (không cần các phần tử môi trường dao động như sóng cơ). Vì vậy điện từ trường tự duy trì và lan truyền được ngay cả khi không có môi trường vật chất, tức là sóng điện từ truyền được trong chân không (đpcm). Trong chân không, sóng điện từ truyền với tốc độ c≈3⋅108 m/sc \approx 3\cdot10^{8}\ \text{m/s}.

*Kiểm tra lại:* Kết luận phù hợp với đặc điểm của sóng điện từ nêu trong SGK — sóng ngang, truyền được trong cả môi trường vật chất lẫn chân không.

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.