Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 97 SGK Vật lí 12

Bài 22. Phản ứng hạt nhân   Đã kiểm

Đề bài

Hãy trình bày sự khác nhau giữa phản ứng hạt nhân và phản ứng hoá học.

Lời giải

So sánh phản ứng hạt nhân và phản ứng hoá học

Phản ứng hoá học và phản ứng hạt nhân đều là những quá trình biến đổi chất, nhưng xảy ra ở những "tầng" khác nhau của nguyên tử nên khác nhau về bản chất. Có thể so sánh theo các mặt sau:

a) Bản chất của quá trình (đối tượng biến đổi)

- *Phản ứng hoá học:* chỉ xảy ra ở lớp vỏ electron ngoài cùng của nguyên tử, tức là sự phá vỡ và hình thành các liên kết hoá học. Hạt nhân được giữ nguyên.
- *Phản ứng hạt nhân:* xảy ra ngay bên trong hạt nhân nguyên tử; thành phần hạt nhân (số proton, số neutron) thay đổi, tạo thành hạt nhân mới.

b) Sự bảo toàn nguyên tố

- *Phản ứng hoá học:* vì hạt nhân không đổi nên các nguyên tố hoá học được bảo toàn, chỉ thay đổi cách liên kết giữa các nguyên tử.
- *Phản ứng hạt nhân:* số proton ZZ trong hạt nhân có thể thay đổi nên một nguyên tố có thể biến đổi thành nguyên tố khác.

c) Năng lượng kèm theo

- *Phản ứng hoá học:* năng lượng toả ra hoặc thu vào tương đối nhỏ, cỡ vài eV\text{eV} cho mỗi phản ứng (liên quan năng lượng liên kết hoá học).
- *Phản ứng hạt nhân:* năng lượng toả ra hoặc thu vào rất lớn, cỡ MeV\text{MeV} cho mỗi phản ứng (liên quan năng lượng liên kết hạt nhân).

So sánh trực tiếp, năng lượng của một phản ứng hạt nhân lớn hơn năng lượng của một phản ứng hoá học khoảng 10610^{6} lần (một triệu lần).

d) Các định luật bảo toàn

- *Phản ứng hoá học:* tuân theo định luật bảo toàn khối lượng và bảo toàn nguyên tố; tổng khối lượng các chất trước và sau phản ứng bằng nhau.
- *Phản ứng hạt nhân:* bảo toàn số nucleon (số khối AA) và bảo toàn điện tích (số ZZ), nhưng khối lượng nghỉ không được bảo toàn: luôn có độ hụt khối Δm\Delta m, phần khối lượng này chuyển hoá thành năng lượng theo hệ thức Einstein:
E=Δm⋅c2E = \Delta m \cdot c^{2}

Ngoài ra, phản ứng hoá học xảy ra trong điều kiện thông thường và phụ thuộc nhiệt độ, áp suất, chất xúc tác; còn phản ứng hạt nhân thường cần điều kiện đặc biệt (năng lượng cao, hạt bắn phá…) và không phụ thuộc trạng thái hoá học của nguyên tố.

Đáp số

Bản chất: phản ứng hoá học chỉ biến đổi lớp vỏ electron (hạt nhân không đổi); phản ứng hạt nhân biến đổi ngay trong hạt nhân, tạo hạt nhân mớiNguyên tố: phản ứng hoá học bảo toàn nguyên tố; phản ứng hạt nhân có thể biến nguyên tố này thành nguyên tố khác (ZZ thay đổi)Năng lượng: phản ứng hoá học cỡ eV, phản ứng hạt nhân cỡ MeV — lớn hơn khoảng 10610^{6} lầnBảo toàn: phản ứng hoá học bảo toàn khối lượng; phản ứng hạt nhân bảo toàn số khối AA và điện tích ZZ nhưng không bảo toàn khối lượng nghỉ (có độ hụt khối Δm\Delta m, với E=Δm⋅c2E=\Delta m\cdot c^{2})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.