KHỐI ĐA DIỆN VÀ THỂ TÍCH CỦA CHÚNG
ỳ
⁄
Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường gặp
những vật thể có hình dạng là khối đa diện. Trong
chương này, ta sẽ làm quen với các khái niệm :
khối đa diện, hình đa diện, sự bằng nhau và sự
đồng dạng của các khối đa diện, các khối đa diện
đều. Học sinh cần nhớ công thức tính thể tích khối
chóp, khối lăng trụ, từ đó biết cách tính thể tích
của các khối phức tạp hơn.
§ KHÁI NIỆM VỀ KHỐI ĐA DIỆN
..
1. Khối đa diện. Khối chóp, khối lăng trụ
Các em hãy quan sát các hình sau đây (hình 1a, 1b,1c,1d, 1e).
a b)
ỳ 1 L ¡
' _ =—mvpCT
¡ ẵ !
1 ¡ aen-rerenrer| —
- ++- „z?
z , z
9 d e)
Hình I
Mỗi hình trên đều có hai đặc điểm :
a) Gồm một số hữu hạn đa giác phẳng (ở đây "đa giác phẳng" được hiểu là
bao gồm cả các điểm trong của nó) ;
b) Phân chia không gian thành hai phần : phần bên trong và phần bên ngoài
của hình đó. (Nếu ta chế tạo môi hình bằng chất nhựa trong suốt thì ta có
thể bơm vào phần bên trong của nó một chất khí có màu, và khi đó phần
bên trong đã được "tô màu", còn phần bên ngoài thì không).
Giả sử ⁄ là hình có hai đặc điểm nói trên. Khi đó, mỗi điểm thuộc phần
bên trong của nó được gọi là điểm nằm trong .%
l Hình % cùng với các điểm nằm trong .% được gọi là khối đa
diện giới hạn bởi hình .%
Mỗi đa giác của hình 1Z được gọi là một ;;ặt của khối đa diện. Các đỉnh,
các cạnh của mỗi mặt còn gọi là đỉửnh, cạnh của khối đa diện. Các điểm
nằm trong hình .⁄Zcòn gọi là điểm trong của khối đa diện.
Khối đa diện được gọi là kối chóp, khối chóp cụt nếu nó được giới hạn
bởi một hình chóp, hình chóp cụt (h.1a, 1b). Như vậy, ta có thể nói về khối
chóp z-giác, khối chóp cụt z-giác, khối chóp đều, khối tứ diện .
Tương tự, khối đa diện được gọi là Âố? lăng trụ nếu nó được giới hạn bởi
một hình lãng trụ (h.1c). Ta cũng có thể nói về khối hộp, khối hộp chữ
nhật, khối lập phương
Ngoài các khối kể trên, chúng ta còn gặp các khối đa diện phức tạp hơn
như ở các hình 1d, le.
Hình hộp chữ nhật 7 có 6 mặt là hình chữ Á D
nhật (h.2a). Nếu ta bỏ đi hình chữnhật 8 c
ABCD thì ta được một hình 2 chỉ gần 5 . ~
hình chữ nhật (h.2b).
Tại sao không thể nói rằng có khối đa a) b)
diện giới hạn bởi hình . ? Hình 2
Â
Từ đó ta cần chú ý rằng : Khối đa diện được giới hạn bởi một hình gồm
những đa giác phẳng, nhưng không phải bất kì hình nào gồm những đa
giác phẳng cũng giới hạn ra một khối đa diện.
Từ đây trở đi, ta chỉ xét các khối đa diện giới hạn bởi hình .% gồm một số
hữu hạn đa giác phẳng thoả mãn hai điều kiện :
1) Hai đa giác bất kì hoặc không có điểm chung, hoặc có một đỉnh chung,
hoặc có một cạnh chung.
2) Mỗi cạnh của một đa giác là cạnh chung của đúng hai đa giác.
l Hình % gồm các đa giác như thế được gọi là một hình đa
diện, hoặc đơn giản là đa diện.
1
Hãy kiểm tra rằng các hình 1a, 1b, 1c, 1d, 1e đều thoả mãn các điều kiện 1) và 2)
trên đây. Hình 2b không thoả mãn điều kiện nào trong hai điều kiện đó ?
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.