Chuyên đề học tập Hoá học 12

Giải Câu hỏi 1 trang 12 Chuyên đề Hoá học 12

Bài 2. Cơ chế phản ứng thế   Đã kiểm chéo

Đề bài

Khi monobromine hoá propane, thu được hai sản phẩm là 2-bromopropane và 1-bromopropane. Hãy viết phương trình hoá học, cơ chế của phản ứng và dự đoán sản phẩm nào là sản phẩm chính.

Lời giải

Phản ứng monobromine hoá propane (C3H8C_3H_8) có xúc tác ánh sáng (hoặc nhiệt) là phản ứng thế theo cơ chế gốc tự do (gồm 3 giai đoạn: khơi mào – phát triển mạch – tắt mạch).

a) Phương trình hoá học

Tuỳ theo nguyên tử H bị thế ở carbon bậc I hay bậc II mà thu được hai sản phẩm:

- Thế H ở carbon bậc II (giữa mạch) → 2-bromopropane:

CH3−CH2−CH3+Br2→ánh sángCH3−CHBr−CH3+HBrCH_3-CH_2-CH_3 + Br_2 \xrightarrow{\text{ánh sáng}} CH_3-CHBr-CH_3 + HBr

- Thế H ở carbon bậc I (đầu mạch) → 1-bromopropane:

CH3−CH2−CH3+Br2→ánh sángCH3−CH2−CH2Br+HBrCH_3-CH_2-CH_3 + Br_2 \xrightarrow{\text{ánh sáng}} CH_3-CH_2-CH_2Br + HBr

b) Cơ chế phản ứng (gốc tự do)

*Giai đoạn 1 – Khơi mào:* Dưới tác dụng của ánh sáng, phân tử Br2Br_2 phân cắt đồng li tạo hai gốc tự do bromine:

Br−Br→ánh sáng2Br∙Br-Br \xrightarrow{\text{ánh sáng}} 2Br^{\bullet}

*Giai đoạn 2 – Phát triển mạch:* Gốc Br∙Br^{\bullet} tách một nguyên tử H của propane tạo gốc alkyl, gốc alkyl này lại phản ứng với Br2Br_2 sinh ra sản phẩm và tái tạo gốc Br∙Br^{\bullet}.

- Hướng tạo 2-bromopropane (tách H ở C bậc II, sinh gốc bậc II):

Br∙+CH3−CH2−CH3⟶CH3−C∙H−CH3+HBrBr^{\bullet} + CH_3-CH_2-CH_3 \longrightarrow CH_3-\overset{\bullet}{C}H-CH_3 + HBr
CH3−C∙H−CH3+Br2⟶CH3−CHBr−CH3+Br∙CH_3-\overset{\bullet}{C}H-CH_3 + Br_2 \longrightarrow CH_3-CHBr-CH_3 + Br^{\bullet}

- Hướng tạo 1-bromopropane (tách H ở C bậc I, sinh gốc bậc I):

Br∙+CH3−CH2−CH3⟶CH3−CH2−C∙H2+HBrBr^{\bullet} + CH_3-CH_2-CH_3 \longrightarrow CH_3-CH_2-\overset{\bullet}{C}H_2 + HBr
CH3−CH2−C∙H2+Br2⟶CH3−CH2−CH2Br+Br∙CH_3-CH_2-\overset{\bullet}{C}H_2 + Br_2 \longrightarrow CH_3-CH_2-CH_2Br + Br^{\bullet}

*Giai đoạn 3 – Tắt mạch:* Các gốc tự do kết hợp với nhau làm dừng chuỗi phản ứng, ví dụ:

Br∙+Br∙⟶Br2Br^{\bullet} + Br^{\bullet} \longrightarrow Br_2
CH3−C∙H−CH3+Br∙⟶CH3−CHBr−CH3CH_3-\overset{\bullet}{C}H-CH_3 + Br^{\bullet} \longrightarrow CH_3-CHBr-CH_3

c) Dự đoán sản phẩm chính

Độ bền của gốc carbon tự do tăng theo bậc: gốc bậc II (CH3−C∙H−CH3CH_3-\overset{\bullet}{C}H-CH_3) bền hơn gốc bậc I (CH3−CH2−C∙H2CH_3-CH_2-\overset{\bullet}{C}H_2). Nguyên tử H ở carbon bậc cao hơn dễ bị tách hơn, tạo gốc trung gian bền hơn. Vì vậy hướng tạo 2-bromopropane chiếm ưu thế.

→ Sản phẩm chính là 2-bromopropane (CH3−CHBr−CH3CH_3-CHBr-CH_3); 1-bromopropane là sản phẩm phụ.

Đáp số

a) CH3CH2CH3+Br2→asCH3CHBrCH3+HBrCH_3CH_2CH_3 + Br_2 \xrightarrow{as} CH_3CHBrCH_3 + HBr và CH3CH2CH3+Br2→asCH3CH2CH2Br+HBrCH_3CH_2CH_3 + Br_2 \xrightarrow{as} CH_3CH_2CH_2Br + HBrb) Cơ chế gốc tự do gồm 3 giai đoạn: khơi mào, phát triển mạch, tắt mạchc) Sản phẩm chính là 2-bromopropane CH3CHBrCH3CH_3CHBrCH_3

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.