Giải Câu hỏi 2 trang 12 Chuyên đề Hoá học 12
Đề bài
Viết cơ chế của phản ứng hoá học sau:
(Biết rằng proton hoá nhóm –OH của , sau đó tách nước để tạo tác nhân electrophile ).
Sơ đồ phản ứng: benzene (vòng benzene) phản ứng với đặc, điều kiện đặc và , tạo ra nitrobenzene (vòng benzene gắn nhóm ) và .
Lời giải
Phản ứng nitro hoá benzene là phản ứng thế electrophile vào vòng thơm (kí hiệu ), gồm các giai đoạn sau:
a) Giai đoạn 1 — Tạo tác nhân electrophile (ion nitroni)
đặc proton hoá nhóm của :
Tiếp đó phần tách phân tử nước, giải phóng ion nitroni:
Phương trình tổng hợp tạo tác nhân electrophile:
b) Giai đoạn 2 — Electrophile tấn công vòng benzene, tạo phức (cation trung gian)
Cặp electron của vòng benzene tấn công vào nguyên tử mang điện tích dương của , tạo thành cation vòng (phức , ion carboni trung gian). Lúc này nguyên tử liên kết với nhóm chuyển sang trạng thái lai hoá và vòng tạm thời mất tính thơm:
Điện tích dương của cation này được giải toả (cộng hưởng) trên các vị trí ortho và para của vòng nên phức tương đối bền.
c) Giai đoạn 3 — Tách proton, phục hồi tính thơm
Base trong hệ (ion ) tách nguyên tử ở nguyên tử lai hoá (C gắn nhóm ). Cặp electron của liên kết quay trở lại vòng, khôi phục hệ electron thơm bền vững, tạo ra nitrobenzene:
Phương trình chung của phản ứng:
Như vậy đặc vừa đóng vai trò tạo tác nhân electrophile , vừa được tái tạo ở giai đoạn cuối nên là chất xúc tác.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.