Giải Luyện tập 2 trang 23 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Hồ sơ thư mục về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam

Dưới đây là bảng hồ sơ thư mục được lập theo gợi ý, dựa trên kiến thức đã học trong Chuyên đề 1:

| Tên loại hình | Đặc trưng cơ bản (đối tượng thờ cúng, thực hành nghi lễ...) | Cơ sở thờ tự, di tích tiêu biểu |
| --- | --- | --- |
| Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên | Đối tượng thờ cúng là ông bà, cha mẹ, những người đã khuất trong gia đình, dòng họ; thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn, tri ân công đức của tổ tiên. Nghi lễ: lập bàn thờ gia tiên trong nhà, thắp hương vào ngày giỗ, ngày Tết, mùng một, ngày rằm; cúng cơm, dâng lễ vật. | Bàn thờ gia tiên trong mỗi gia đình; nhà thờ họ (từ đường); Đền Hùng (Phú Thọ) — thờ cúng tổ tiên chung của dân tộc (Giỗ Tổ Hùng Vương). |
| Tín ngưỡng thờ Mẫu | Đối tượng thờ cúng là các nữ thần (Mẫu) cai quản các miền tự nhiên: Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa; cầu mong sức khỏe, tài lộc, bình an. Nghi lễ tiêu biểu: hầu đồng (lên đồng), hát văn (chầu văn). ("Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ" được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể năm 2016.) | Phủ Dầy (Nam Định); Đền Hòn Chén (Huế); Phủ Tây Hồ (Hà Nội). |
| Tín ngưỡng thờ Thành hoàng | Đối tượng thờ cúng là Thành hoàng làng — vị thần bảo trợ, che chở cho cộng đồng làng xã (có thể là nhân thần hoặc nhiên thần, người có công lập làng, truyền nghề...). Nghi lễ: tế lễ, rước kiệu trong hội làng, cầu cho dân an, vật thịnh. | Đình làng (nơi thờ Thành hoàng ở hầu khắp các làng quê Việt Nam), ví dụ đình Bảng (Bắc Ninh), đình Tây Đằng (Hà Nội). |
| Tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc | Đối tượng thờ cúng là những người có công lớn với đất nước, dân tộc trong dựng nước và giữ nước; thể hiện truyền thống "uống nước nhớ nguồn". Nghi lễ: dâng hương, tế lễ, tổ chức lễ hội tưởng niệm. | Đền thờ Hai Bà Trưng (Mê Linh, Hà Nội); Đền Kiếp Bạc thờ Trần Hưng Đạo (Hải Dương); Đền thờ Vua Lê (Thanh Hóa). |
| Phật giáo | Du nhập từ Ấn Độ, thờ Phật (Thích Ca Mâu Ni), Bồ Tát; giáo lí hướng con người đến từ bi, hỉ xả, làm điều thiện, tránh điều ác. Nghi lễ: tụng kinh, niệm Phật, ăn chay, lễ Phật đản, lễ Vu Lan. | Chùa Một Cột, chùa Trấn Quốc (Hà Nội); chùa Bái Đính (Ninh Bình); chùa Thiên Mụ (Huế); quần thể Yên Tử (Quảng Ninh). |
| Nho giáo | Du nhập từ Trung Quốc, thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền; đề cao đạo đức, lễ nghĩa, trật tự xã hội (tam cương, ngũ thường), coi trọng học hành, thi cử. Nghi lễ: tế lễ ở Văn Miếu, các nghi thức Nho học. | Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội); Văn Miếu Xích Đằng (Hưng Yên); các văn miếu, văn chỉ ở các địa phương. |
| Đạo giáo | Du nhập từ Trung Quốc, thờ các vị thần tiên (Ngọc Hoàng, Thái Thượng Lão Quân...); đề cao sự hòa hợp với tự nhiên, tu tiên, luyện đan; gắn với các yếu tố phù chú, bùa phép. Nghi lễ: cúng sao, giải hạn, cầu cúng. | Các quán, đền thờ Đạo giáo như đền Ngọc Sơn (Hà Nội), đền Quán Thánh (Trấn Vũ, Hà Nội). |
| Công giáo | Du nhập vào Việt Nam từ khoảng thế kỉ XVI; thờ Thiên Chúa (Đức Chúa Trời), Chúa Giê-su; tín đồ sinh hoạt theo giáo xứ. Nghi lễ: đi lễ nhà thờ (thánh lễ), rửa tội, lễ Giáng sinh, lễ Phục sinh. | Nhà thờ Lớn (Hà Nội); Nhà thờ Đức Bà (Thành phố Hồ Chí Minh); Nhà thờ đá Phát Diệm (Ninh Bình); Tòa Giám mục, các giáo xứ. |
| Tin Lành | Ra đời từ cuộc cải cách tôn giáo trong Công giáo (thế kỉ XVI ở châu Âu), du nhập vào Việt Nam đầu thế kỉ XX; thờ Thiên Chúa, Chúa Giê-su; nghi lễ đơn giản hơn Công giáo, chú trọng đọc Kinh Thánh, cầu nguyện. Sinh hoạt theo hội thánh. | Các nhà thờ Tin Lành (ví dụ nhà thờ Tin Lành Hà Nội); các chi hội, hội thánh Tin Lành ở nhiều tỉnh, thành phố (nhất là khu vực Tây Nguyên). |

Nhận xét: Việt Nam là quốc gia đa dạng về tín ngưỡng, tôn giáo. Bên cạnh các tín ngưỡng bản địa (thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ Thành hoàng, thờ anh hùng dân tộc) còn có các tôn giáo du nhập từ bên ngoài (Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, Công giáo, Tin Lành). Sự phong phú này góp phần tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc và tinh thần khoan dung, hòa hợp tôn giáo của người Việt Nam.