Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Bài 2 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 10

Chuyên đề học tập Ngữ văn 10 - Trả lời câu hỏi (vở kịch Lời nói dối cuối cùng của Lưu Quang Vũ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Khi xây dựng hình tượng nhân vật Cuội, tác giả đã tiếp thu và cải biên những gì ở truyện dân gian? Sự tiếp thu và cải biên đó có thuyết phục hay không? Vì sao?
(văn bản: Lời nói dối cuối cùng - Lưu Quang Vũ)

Gợi ý trả lời

Phân tích đề: Câu hỏi yêu cầu chỉ ra (1) những yếu tố tác giả tiếp thu từ truyện dân gian khi xây dựng hình tượng Cuội, (2) những yếu tố tác giả cải biên (sáng tạo thêm/thay đổi), và (3) đánh giá sự tiếp thu, cải biên ấy có thuyết phục không, kèm lí giải.

a) Những yếu tố tác giả tiếp thu từ truyện dân gian

- Giữ nguyên cái tên và cốt lõi tính cách quen thuộc: Cuội là chàng trai gắn liền với tài nói dối ("nói dối như Cuội"). Hình tượng trong vở kịch vẫn là một anh chàng khéo bịa chuyện, lắm mưu nhiều kế, lấy lời nói dối làm "vũ khí" ứng xử với đời.
- Kế thừa mô-típ dân gian về nhân vật thông minh, tinh ranh, dùng mẹo để trêu chọc, qua mặt những kẻ quyền thế, tham lam (quan lại, phú ông, vua chúa) — thuộc kiểu nhân vật "trạng", nhân vật trào lộng trong truyện cười, truyện trạng dân gian.
- Giữ không khí, màu sắc dân gian: bối cảnh làng quê, các nhân vật quen thuộc (phú ông, quan, lí trưởng…), giọng điệu hài hước, dí dỏm, cách gây cười bằng tình huống "gậy ông đập lưng ông".

b) Những yếu tố tác giả cải biên

- Chiều sâu và chiều hướng của lời nói dối: trong dân gian, Cuội nói dối chủ yếu để vui, để lừa, nói dối như một bản tính; ở vở kịch, Lưu Quang Vũ biến lời nói dối thành vấn đề đạo đức – nhân sinh. Cuội dùng lời nói dối vừa để trừng trị cái xấu, giúp người lương thiện, nhưng rồi chính anh nhận ra mặt trái: nói dối gây ra hệ lụy, làm tổn thương người mình yêu, đánh mất lòng tin.
- Sự thức tỉnh và bi kịch của nhân vật: tác giả thêm vào hành trình Cuội tự nhận thức, day dứt và cuối cùng muốn từ bỏ nói dối (ý nghĩa nhan đề *Lời nói dối cuối cùng*). Đây là điều truyện dân gian không có — Cuội từ một nhân vật chức năng gây cười trở thành một nhân vật có tâm lí, có quá trình phát triển tính cách.
- Thông điệp hiện đại: qua Cuội, tác giả gửi gắm suy ngẫm về mối quan hệ giữa thật và giả, thiện và ác, cái lợi trước mắt và giá trị lâu bền; đề cao lẽ sống chân thật, tình yêu thương. Nhân vật được đặt trong hệ thống xung đột kịch (với các lực lượng tham lam, dối trá khác) để bật lên tư tưởng.
- Thể loại: từ truyện kể dân gian chuyển sang kịch — nhân vật được khắc họa qua hành động, lời thoại, xung đột trên sân khấu, có cao trào và kết thúc mang tính triết lí.

c) Sự tiếp thu và cải biên đó có thuyết phục không? Vì sao?

- Có, rất thuyết phục.
- *Thứ nhất*, tác giả giữ được cái hồn dân gian (tên gọi, tính cách tinh ranh, tiếng cười trào lộng) nên nhân vật vẫn gần gũi, dễ nhận ra, tạo được sự đồng điệu với vốn văn hóa quen thuộc của người đọc, người xem.
- *Thứ hai*, phần cải biên không phá vỡ mà làm sâu sắc thêm hình tượng: biến một nhân vật đơn giản thành nhân vật có số phận, có nội tâm, có khả năng khơi gợi suy ngẫm — phù hợp với đặc trưng và tầm vóc của một tác phẩm kịch hiện đại.
- *Thứ ba*, sự cải biên giúp tác phẩm mang hơi thở thời đại và giá trị nhân văn: mượn chuyện xưa để nói chuyện nay, đặt ra vấn đề về sự chân thật trong đời sống con người — một vấn đề luôn có ý nghĩa. Nhờ vậy, việc tiếp thu chất liệu dân gian trở thành chỗ dựa vững chắc, còn phần sáng tạo đem lại chiều sâu tư tưởng, khiến hình tượng Cuội vừa quen vừa mới, vừa vui vừa thấm thía.

→ Cách tiếp thu có chọn lọc và cải biên sáng tạo của Lưu Quang Vũ là thành công và thuyết phục, thể hiện tài năng "làm mới" chất liệu dân gian của nhà viết kịch.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.