Giải Bài 3 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Cuộc đối thoại giữa Lụa và Cuội thể hiện mâu thuẫn gì? Các mâu thuẫn đó được thể hiện bằng ngôn ngữ như thế nào? Ngôn ngữ đó có gì khác so với ngôn ngữ giao tiếp thông thường?
(văn bản: Lời nói dối cuối cùng - Lưu Quang Vũ)
Gợi ý trả lời
Cuộc đối thoại giữa Lụa và Cuội trong vở kịch *Lời nói dối cuối cùng* (Lưu Quang Vũ) là một màn đối đáp căng thẳng, qua đó bộc lộ xung đột kịch và đặc trưng của ngôn ngữ kịch. Có thể phân tích theo ba ý:
a) Mâu thuẫn được thể hiện trong cuộc đối thoại
- *Mâu thuẫn về tình cảm và niềm tin:* Lụa là người yêu thương Cuội chân thành, mong Cuội sống thật thà, tử tế; còn Cuội đã quen sống bằng những lời nói dối, lấy sự khôn lỏi, gian ngoan làm lẽ sống. Lụa đòi hỏi sự thật và lòng chung thủy, Cuội thì quanh co, chống chế → đây là mâu thuẫn giữa khát vọng về cái thật, cái thiện với thói dối trá.
- *Mâu thuẫn trong chính con người Cuội:* Cuội vừa muốn giữ Lụa, muốn được yêu thương, lại vừa không dứt bỏ được thói quen nói dối. Đó là mâu thuẫn nội tâm giữa phần người lương thiện và phần gian dối trong Cuội.
- *Mâu thuẫn mang tính xã hội:* Rộng hơn, đây là xung đột giữa sự trung thực và sự giả dối trong đời sống — vấn đề có ý nghĩa nhân sinh mà tác giả gửi gắm.
b) Các mâu thuẫn đó được thể hiện bằng ngôn ngữ như thế nào
- Mâu thuẫn được bộc lộ chủ yếu qua ngôn ngữ đối thoại (lời trao – đáp giữa hai nhân vật): lời Lụa thẳng thắn, dồn ép, chất vấn liên tiếp buộc Cuội phải trả lời; lời Cuội lảng tránh, chống chế, tìm cách nói dối để che đậy.
- Nhịp đối thoại nhanh, các lượt lời ngắn, dồn dập, hỏi – đáp liên tục tạo không khí căng thẳng, đẩy xung đột lên cao trào.
- Ngôn ngữ giàu kịch tính: có lời mỉa mai, trách móc, có những câu hỏi vặn, những lời khẳng định dứt khoát; qua đó mỗi lời nói đều trực tiếp bộc lộ tính cách và lập trường trái ngược của hai nhân vật.
- Bên cạnh đối thoại còn có yếu tố độc thoại / lời bộc bạch nội tâm của Cuội, giúp phơi bày sự giằng xé bên trong — làm nổi mâu thuẫn nội tâm.
c) Ngôn ngữ đó khác với ngôn ngữ giao tiếp thông thường ở điểm nào
- *Tính hành động và kịch tính:* ngôn ngữ kịch không chỉ để trao đổi thông tin như lời nói hằng ngày mà còn là *hành động* — mỗi lời thoại thúc đẩy cốt truyện, làm phát triển và giải quyết xung đột.
- *Tính khắc họa tính cách:* lời thoại được chọn lọc để trực tiếp bộc lộ bản chất, tâm lí nhân vật (Lụa thẳng thắn, Cuội gian ngoan), trong khi lời nói thông thường ít khi mang chức năng này một cách tập trung.
- *Tính cô đọng, hàm súc và được gọt giũa:* ngôn ngữ kịch là ngôn ngữ nghệ thuật, được tác giả chắt lọc, giàu sức gợi, có hàm ý; không tự nhiên, dàn trải, rườm rà như giao tiếp đời thường.
- *Tính khẩu ngữ sân khấu:* tuy mô phỏng lời nói hằng ngày nhưng được tổ chức để người xem nghe một lần là hiểu, gắn với cử chỉ, hành động trên sân khấu, có tác dụng tạo không khí và cao trào — điều mà giao tiếp thông thường không hướng tới.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.