Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Bài 4 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 10

Chuyên đề học tập Ngữ văn 10 - Trả lời câu hỏi (vở kịch Lời nói dối cuối cùng của Lưu Quang Vũ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Có thể xem việc tác giả đưa vào vở kịch nhân vật Bờm (vốn ở trong một bài ca dao không nằm trong chùm truyện dân gian về Cuội) là một phá cách, sáng tạo hay không? Vì sao?
(văn bản: Lời nói dối cuối cùng - Lưu Quang Vũ)

Gợi ý trả lời

a) Khẳng định quan điểm

Có thể xem việc Lưu Quang Vũ đưa nhân vật Bờm – vốn chỉ xuất hiện trong bài ca dao "Thằng Bờm" chứ không nằm trong chùm truyện dân gian về Cuội – vào vở kịch *Lời nói dối cuối cùng* là một phá cách, sáng tạo đáng ghi nhận của tác giả.

b) Lí giải (Vì sao?)

- Phá cách ở chỗ "liên văn bản", ghép nối các nguồn dân gian khác nhau: Cuội là nhân vật của truyện cổ tích (gắn với mô-típ nói dối, cây đa, chú Cuội lên cung trăng), còn Bờm là nhân vật của ca dao trào phúng. Hai nhân vật này vốn thuộc hai "thế giới" dân gian tách biệt. Việc đặt họ vào cùng một vở kịch là sự phá vỡ ranh giới quen thuộc của chất liệu gốc, tạo nên một cuộc "gặp gỡ" chưa từng có trong văn học dân gian.

- Sáng tạo trong việc làm giàu ý nghĩa cho hình tượng và chủ đề: Bờm trong ca dao tượng trưng cho sự chất phác, tỉnh táo, thực tế – chỉ cười khi được đổi lấy cái thiết thực ("nắm xôi") mà không bị những lời phú quý viển vông đánh lừa. Khi đặt bên cạnh Cuội – kẻ quen nói dối – nhân vật Bờm trở thành một "đối trọng", một tấm gương soi chiếu, góp phần làm nổi bật tư tưởng của vở kịch: phê phán thói dối trá và đề cao sự chân thật, chất phác của người lao động.

- Phù hợp với đặc trưng của kịch hiện đại dựa trên chất liệu dân gian: Lưu Quang Vũ không sao chép nguyên si truyện cổ mà mượn cốt truyện, nhân vật dân gian rồi tái cấu trúc, bổ sung để gửi gắm thông điệp mới mang tính thời sự. Sự xuất hiện của Bờm thể hiện rõ quyền năng hư cấu, sáng tạo của người nghệ sĩ: dùng cái quen thuộc theo một cách bất ngờ để tạo hiệu quả nghệ thuật và tư tưởng mới.

- Tạo sức hấp dẫn, bất ngờ cho người xem: Khán giả vốn quen với cả hai nhân vật, nay thấy họ xuất hiện cùng nhau sẽ thấy thú vị, vừa gần gũi vừa mới lạ; qua đó tiếng cười và ý nghĩa phê phán, triết lí được tô đậm hơn.

c) Kết luận

Như vậy, việc đưa Bờm vào vở kịch không phải là sự tùy tiện mà là một dụng ý nghệ thuật: vừa phá cách so với chất liệu dân gian gốc, vừa sáng tạo trong việc làm sâu sắc thêm chủ đề về sự thật – dối trá và vẻ đẹp chất phác của con người lao động.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.