Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Bài 5 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 10

Chuyên đề học tập Ngữ văn 10 - Trả lời câu hỏi (vở kịch Lời nói dối cuối cùng của Lưu Quang Vũ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Ở đoạn kết của vở kịch, Cuội đã quyết định bay lên trời. Theo bạn, quyết định này có mâu thuẫn với các lời nói và hành động của Cuội trong các đoạn trên hay không? Vì sao?
(văn bản: Lời nói dối cuối cùng - Lưu Quang Vũ)

Gợi ý trả lời

Nhận định chung: Quyết định bay lên trời của Cuội ở đoạn kết *không hề mâu thuẫn* với những lời nói và hành động của nhân vật ở các đoạn trước, mà trái lại, đó là sự tiếp nối hợp lí, thống nhất với tính cách và sự thay đổi trong nhận thức của Cuội suốt vở kịch.

a) Nhìn bề ngoài, quyết định ấy dường như mâu thuẫn:

- Trong các đoạn trước, Cuội là người tha thiết gắn bó với cuộc sống trần gian: anh yêu Nàng Lụa, gắn bó với dân làng, từng dùng tài nói dối của mình để đem lại niềm vui, tiếng cười, để trêu chọc và trừng trị bọn quan lại, cường hào gian ác, bênh vực những người dân nghèo.
- Cuội luôn khao khát một cuộc sống hạnh phúc nơi trần thế, nên việc anh rời bỏ mặt đất để bay lên trời thoạt nhìn có vẻ đi ngược lại tất cả những mong ước, tình cảm và lẽ sống mà anh đã theo đuổi.

b) Nhưng xét về bản chất, quyết định ấy hoàn toàn thống nhất, không mâu thuẫn:

- Suốt vở kịch, Cuội sống bằng những lời nói dối. Ban đầu nói dối để mua vui, để sinh tồn, để chống lại cái ác; nhưng dần dần anh nhận ra rằng chính sự dối trá — dù xuất phát từ ý tốt — đã gây nên bao hiểu lầm, đổ vỡ, khiến anh đánh mất tình yêu và niềm tin của những người xung quanh. Đây là bước chuyển biến lớn trong nhận thức của nhân vật.
- "Lời nói dối cuối cùng" chính là lời hẹn trở lại, là cách Cuội tự nguyện rời xa trần gian để chấm dứt vòng luẩn quẩn của sự giả dối, để giữ lại cho con người niềm tin và khát vọng về điều tốt đẹp. Bay lên trời vì vậy là hành động của một con người đã *thức tỉnh*, dám chịu trách nhiệm và dám từ bỏ.
- Như thế, hành động bay lên trời không phải là sự chối bỏ cuộc sống hay phản bội những gì Cuội từng theo đuổi, mà là đỉnh điểm của quá trình tự ý thức: Cuội chấp nhận cô đơn, thiệt thòi để cuộc đời bớt đi những dối trá. Nó nhất quán với bản chất nhân hậu, giàu tình thương và trọng sự thật dần hình thành trong anh.

c) Ý nghĩa nghệ thuật và tư tưởng của chi tiết kết thúc:

- Chi tiết Cuội bay lên trời vừa gắn với mô-típ quen thuộc của truyện cổ tích dân gian (sự tích chú Cuội ngồi gốc cây đa), vừa được Lưu Quang Vũ làm mới để gửi gắm thông điệp hiện đại: con người phải sống trung thực, và cái giá của sự dối trá dù nhỏ cũng có thể rất lớn.
- Cái kết mang màu sắc vừa lãng mạn vừa ngậm ngùi ấy khẳng định khát vọng hướng thiện, hướng tới sự thật và cái đẹp — một chủ đề xuyên suốt, nhờ đó quyết định của Cuội trở nên logic và giàu sức gợi, chứ không mâu thuẫn.

Kết luận: Quyết định bay lên trời của Cuội là sự lựa chọn tất yếu, thống nhất với toàn bộ hành trình nhận thức và tính cách của nhân vật; nó không mâu thuẫn mà làm trọn vẹn tư tưởng của vở kịch về giá trị của sự chân thật.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.