Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Bài 5 trang 64 Chuyên đề Ngữ văn 10

Sân khấu hoá tác phẩm văn học   Gợi ý trả lời

Đề bài

Dàn dựng một màn đối thoại với các nhân vật trong truyện dân gian Việt Nam.

Gợi ý trả lời

## Đề bài: Dàn dựng một màn đối thoại với các nhân vật trong truyện dân gian Việt Nam

Đây là bài tập thực hành sân khấu hoá tác phẩm văn học (viết kịch bản + dàn dựng), không phải bài tính toán. Dưới đây là cách làm theo đúng quy trình SGK Chuyên đề học tập Ngữ văn 10 (KNTT): (a) chọn truyện và trích đoạn → (b) chuyển thể thành kịch bản đối thoại → (c) lập phương án dàn dựng → (d) tổ chức diễn và đánh giá.

### a) Chọn truyện dân gian và xác định trích đoạn để sân khấu hoá

- Truyện chọn: *Thạch Sanh* (truyện cổ tích thần kì).
- Lí do chọn: cốt truyện có nhiều xung đột rõ ràng, nhân vật tính cách tương phản (Thạch Sanh thật thà – Lí Thông gian xảo), có kịch tính, dễ dựng thành màn đối thoại ngắn.
- Trích đoạn chọn: cảnh Lí Thông lừa Thạch Sanh đi canh miếu thờ để nộp mạng thay cho hắn (đoạn chứa mâu thuẫn, lời thoại giàu kịch tính, bộc lộ tính cách nhân vật).
- Chủ đề màn kịch: cái thiện cả tin trước cái ác giả dối – khơi gợi bài học về lòng tốt và sự cảnh giác.

###

b) Chuyển trích đoạn thành kịch bản đối thoại

Khi chuyển thể cần: thêm chỉ dẫn sân khấu (cảnh trí, cử chỉ, giọng điệu in nghiêng trong ngoặc), biến lời kể thành lời thoại trực tiếp, giữ đúng tính cách và tình tiết gốc.

> MÀN KỊCH: "ĐÊM CANH MIẾU"
>
> *(Cảnh trí: Túp lều tranh dưới gốc đa, ánh đèn dầu leo lét. Thạch Sanh đang bổ củi. Lí Thông hớt hải bước vào, vẻ mặt giả vờ lo lắng.)*
>
> Lí Thông *(vồn vã, xoa tay):* Em ơi! Anh có việc gấp muốn nhờ. Đêm nay đến phiên anh phải đi canh miếu thờ ngoài rừng, nhưng anh trót cất một mẻ rượu, bỏ dở thì hỏng mất. Em đi thay anh một đêm, được không?
>
> Thạch Sanh *(ngừng tay, thật thà):* Dạ, có vậy thôi mà anh. Anh cứ ở nhà trông rượu, để em đi cho. Canh miếu thì có gì đâu mà ngại.
>
> Lí Thông *(mừng rỡ, nhưng cố giấu, quay mặt cười thầm):* Ừ… ừ, em đi giúp anh thì anh đội ơn lắm! *(vỗ vai Thạch Sanh)* Em đúng là người anh em tốt.
>
> Thạch Sanh *(vác búa lên vai, vô tư):* Anh em một nhà, anh khách sáo làm gì. Em đi đây!
>
> *(Thạch Sanh đi khuất. Lí Thông nhìn theo, nét mặt lập tức đổi sang nham hiểm.)*
>
> Lí Thông *(nói riêng với khán giả, hạ giọng):* Thằng khờ! Miếu ấy là nơi nộp mạng cho chằn tinh. Phen này ta thoát chết, mà của cải vẫn còn nguyên. *(cười gằn, tắt đèn)*

###

c) Lập phương án dàn dựng

| Yếu tố | Phương án cụ thể |
|---|---|
| Phân vai | Thạch Sanh (giọng chân chất, cử chỉ khoan thai); Lí Thông (giọng ngọt khi dụ dỗ – đổi sang gằn, nham hiểm khi độc thoại); người dẫn truyện (giới thiệu bối cảnh). |
| Cảnh trí, đạo cụ | Phông nền lều tranh/gốc đa; đèn dầu (hoặc đèn vàng mờ); cây búa, bó củi, vò rượu. Dùng vật liệu đơn giản, tái chế. |
| Ánh sáng – âm thanh | Ánh sáng ấm lúc đối thoại; tối dần + nhạc rùng rợn khi Lí Thông độc thoại. Tiếng côn trùng, gió rừng tạo không khí đêm. |
| Diễn xuất | Nhấn vào tương phản: ánh mắt tin cậy của Thạch Sanh >< nụ cười giả tạo rồi nham hiểm của Lí Thông. Tận dụng lời nói riêng (độc thoại hướng khán giả) để lộ dã tâm. |
| Thời lượng | 3–5 phút cho một màn ngắn. |

###

d) Tổ chức diễn và đánh giá

- Tập luyện: đọc kịch bản lấy giọng → ghép diễn xuất với cảnh trí → chạy thử toàn màn, chỉnh nhịp thoại.
- Trình diễn: diễn trước lớp theo kịch bản đã dựng.
- Tiêu chí đánh giá (rút ra từ SGK): (1) trung thành với cốt truyện và tính cách nhân vật gốc; (2) lời thoại tự nhiên, phù hợp nhân vật; (3) diễn xuất, giọng điệu, cử chỉ biểu cảm; (4) cảnh trí – âm thanh – ánh sáng hỗ trợ được không khí; (5) làm nổi bật được chủ đề (thiện – ác).

Kết luận: Sản phẩm là một màn đối thoại ngắn gồm kịch bản (phần

b) + phương án dàn dựng (phần

c) + kế hoạch tổ chức, đánh giá (phần d). Cần kiểm tra lại: lời thoại đã bám sát tình tiết truyện *Thạch Sanh* gốc, bộc lộ đúng tính cách hai nhân vật và nêu bật được chủ đề.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.