Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 2 trang 36 Chuyên đề Ngữ văn 11

Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và xã hội   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn hiểu như thế nào về nhận định: Khả năng sử dụng ngôn ngữ là đặc điểm có tính "bẩm sinh" của con người?

Gợi ý trả lời

Phân tích nhận định: "Khả năng sử dụng ngôn ngữ là đặc điểm có tính 'bẩm sinh' của con người" — cần hiểu cả nghĩa của chữ *bẩm sinh* (đặt trong ngoặc kép) lẫn mối quan hệ giữa cái bẩm sinh ấy với vai trò của xã hội.

a) "Bẩm sinh" ở đây là năng lực, tiềm năng sẵn có, không phải một ngôn ngữ cụ thể.

Mỗi con người, do cấu tạo sinh học của loài (bộ não, cơ quan phát âm, cơ chế tiếp nhận và xử lí tín hiệu ngôn ngữ), đều mang sẵn khả năng học và dùng ngôn ngữ. Đây là đặc điểm chỉ riêng loài người có, phân biệt con người với các loài động vật khác. Vì vậy nói khả năng ngôn ngữ có tính "bẩm sinh" là đúng ở chỗ: không ai phải "phát minh" lại ngôn ngữ, đứa trẻ bình thường nào cũng có thể tiếp thu tiếng mẹ đẻ một cách tự nhiên, nhanh chóng và không cần được dạy một cách bài bản như học một môn khoa học.

b) Chữ "bẩm sinh" được đặt trong ngoặc kép → dùng với nghĩa có giới hạn, không tuyệt đối.

Ngoặc kép là dấu hiệu lưu ý người đọc: không nên hiểu máy móc rằng con người sinh ra đã biết nói, đã có sẵn một thứ tiếng trong đầu. Cái bẩm sinh chỉ là *khả năng* (tiềm năng), còn việc năng lực ấy có trở thành hiện thực hay không, và trở thành thứ tiếng nào (tiếng Việt, tiếng Anh…), lại hoàn toàn do môi trường xã hội quyết định. Một đứa trẻ sinh ra trong cộng đồng nói tiếng Việt sẽ nói tiếng Việt; nếu được nuôi trong cộng đồng nói tiếng khác thì nói tiếng khác.

c) Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và xã hội được làm rõ qua nhận định này.

Nhận định cho thấy ngôn ngữ nảy sinh và tồn tại trên hai cơ sở gắn bó chặt chẽ: cơ sở sinh học (tiền đề bẩm sinh của cá nhân) và cơ sở xã hội (điều kiện để năng lực ấy phát triển). Minh chứng thường được dẫn: những đứa trẻ vì lí do nào đó bị cách li khỏi cộng đồng ngôn ngữ từ nhỏ (sống biệt lập, không tiếp xúc với tiếng người) thì dù có đầy đủ cơ quan sinh học vẫn không hình thành được khả năng nói năng bình thường. Điều đó chứng tỏ: tiềm năng bẩm sinh là điều kiện cần, còn sự giao tiếp trong xã hội mới là điều kiện đủ để ngôn ngữ hình thành và phát triển.

Kết luận: Nhận định đúng nhưng cần hiểu đúng mức: con người bẩm sinh có *khả năng* (năng lực tiềm tàng) sử dụng ngôn ngữ — đó là nét riêng của loài người; song khả năng đó chỉ trở thành hiện thực và mang hình hài một thứ tiếng cụ thể thông qua đời sống xã hội. Ngôn ngữ vì thế vừa gắn với bản chất sinh học của con người, vừa là một hiện tượng xã hội.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.