Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 1 trang 36 Chuyên đề Ngữ văn 11

Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và xã hội   Gợi ý trả lời

Đề bài

Trình bày mối quan hệ tác động qua lại giữa ngôn ngữ và xã hội.

Gợi ý trả lời

Mối quan hệ tác động qua lại giữa ngôn ngữ và xã hội

Ngôn ngữ và xã hội có mối quan hệ gắn bó khăng khít, tác động qua lại lẫn nhau: ngôn ngữ nảy sinh, tồn tại và phát triển trong lòng xã hội, đồng thời ngôn ngữ cũng tác động trở lại, phục vụ và phản ánh đời sống xã hội. Có thể trình bày mối quan hệ đó qua hai chiều tác động sau:

a) Xã hội tác động đến ngôn ngữ

- Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội: nó ra đời do nhu cầu giao tiếp của con người trong cộng đồng, không tồn tại ngoài xã hội. Không có xã hội thì không có ngôn ngữ; ngôn ngữ chỉ sống và phát triển khi được cộng đồng sử dụng.
- Những biến đổi của xã hội (kinh tế, chính trị, khoa học – kĩ thuật, văn hoá, sự giao lưu, hội nhập…) kéo theo sự biến đổi của ngôn ngữ. Khi đời sống xuất hiện sự vật, hiện tượng, quan niệm mới thì ngôn ngữ phải sản sinh thêm từ ngữ mới, nghĩa mới để gọi tên, diễn đạt (ví dụ: *internet, điện thoại thông minh, chuyển đổi số, ship hàng…*).
- Sự phân tầng, phân nhóm trong xã hội tạo nên các biến thể ngôn ngữ: phương ngữ theo vùng miền, tiếng lóng, biệt ngữ của từng nhóm nghề nghiệp, lứa tuổi, giai tầng; phong cách ngôn ngữ khác nhau theo hoàn cảnh giao tiếp.
- Thái độ, chính sách của xã hội đối với ngôn ngữ (chuẩn hoá chính tả, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, chính sách ngôn ngữ quốc gia…) cũng định hướng cho sự tồn tại và phát triển của ngôn ngữ.

b) Ngôn ngữ tác động trở lại xã hội

- Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người, giúp các thành viên trong xã hội trao đổi thông tin, tình cảm, tổ chức và duy trì mọi hoạt động chung; nhờ đó xã hội mới vận hành, gắn kết và phát triển.
- Ngôn ngữ là công cụ của tư duy, giúp con người nhận thức, lưu giữ và truyền đạt tri thức, kinh nghiệm từ thế hệ này sang thế hệ khác; nhờ ngôn ngữ mà văn hoá, khoa học của xã hội được tích luỹ và phát triển không ngừng.
- Ngôn ngữ phản ánh và lưu giữ đời sống, lịch sử, văn hoá, tâm hồn, bản sắc của một cộng đồng, một dân tộc; giữ gìn tiếng nói là giữ gìn bản sắc và sự thống nhất của dân tộc.
- Cách sử dụng ngôn ngữ còn tác động đến quan hệ ứng xử, góp phần điều chỉnh hành vi và xây dựng môi trường văn hoá giao tiếp trong xã hội.

Kết luận: Ngôn ngữ và xã hội có quan hệ tác động qua lại hai chiều: xã hội là môi trường làm nảy sinh, nuôi dưỡng và biến đổi ngôn ngữ; ngược lại, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp và tư duy giúp duy trì, phát triển và phản ánh đời sống xã hội. Hai mặt đó thống nhất, gắn bó chặt chẽ và cùng vận động, phát triển.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.