Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu 2 trang 40 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề Ngữ văn 11 - Văn bản: Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt (Cao Xuân Hạo)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Cao Xuân Hạo đã chứng minh về "linh hồn tiếng Việt" bằng cách nào? Bạn có đánh giá gì về cách chứng minh đó?
(văn bản: Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt - Cao Xuân Hạo)

Gợi ý trả lời

Câu 2 (trang 41) – Văn bản: Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt (Cao Xuân Hạo)

a) Cách Cao Xuân Hạo chứng minh về "linh hồn tiếng Việt":

Tác giả không chứng minh bằng những lời ca ngợi trừu tượng, chung chung mà đi vào phân tích cụ thể những đặc điểm bản chất của tiếng Việt, kết hợp lí lẽ với dẫn chứng xác đáng. Có thể khái quát cách chứng minh của ông qua các bước sau:

- Thứ nhất, xuất phát từ đặc trưng loại hình của tiếng Việt. Tác giả chỉ ra tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập (âm tiết tính): mỗi tiếng là một đơn vị trọn vẹn về âm và nghĩa, không biến hình. Từ đặc điểm cấu trúc này, ông làm nổi bật "linh hồn" riêng của tiếng Việt – cái chất không thể lẫn với các ngôn ngữ biến hình như tiếng Pháp, tiếng Anh.

- Thứ hai, dùng dẫn chứng từ chính đời sống ngôn ngữ của người Việt. Ông đưa ra những biểu hiện cụ thể về ngữ âm (tính nhạc, thanh điệu), về cách dùng từ, cách diễn đạt giàu hình ảnh, giàu sắc thái biểu cảm, cho thấy tiếng Việt gắn bó máu thịt với tư duy, tâm hồn và lối sống của người Việt.

- Thứ ba, so sánh, đối chiếu với các ngôn ngữ khác. Bằng cách đặt tiếng Việt bên cạnh những ngôn ngữ khác loại hình, tác giả làm nổi bật cái độc đáo, riêng biệt, qua đó khẳng định tiếng Việt có một "linh hồn" – một bản sắc văn hóa dân tộc kết tinh trong ngôn ngữ (gắn bộ ba Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt thành một chỉnh thể).

- Thứ tư, kết hợp tư cách nhà khoa học với tình cảm của người trong cuộc. Lập luận được triển khai chặt chẽ, có cơ sở ngôn ngữ học, song giọng điệu vẫn thấm đẫm niềm trân trọng, tự hào và tình yêu tha thiết với tiếng mẹ đẻ.

b) Đánh giá về cách chứng minh đó:

- Cách chứng minh thuyết phục, khoa học: tác giả là nhà ngôn ngữ học uyên bác nên lí lẽ dựa trên tri thức chuyên môn chắc chắn (đặc điểm loại hình, ngữ âm, ngữ nghĩa), dẫn chứng chọn lọc, tiêu biểu, phép so sánh làm nổi bật được bản sắc.
- Cách chứng minh vừa trí tuệ vừa giàu cảm xúc: không khô khan mà sinh động, truyền được tình yêu, niềm tự hào về tiếng Việt tới người đọc; biến một vấn đề học thuật thành vấn đề văn hóa – tình cảm dân tộc.
- Qua đó, tác giả khẳng định mối quan hệ gắn bó không thể tách rời giữa ngôn ngữ – văn học – con người Việt Nam, giúp người đọc thêm ý thức giữ gìn và yêu quý sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt.

*(Có thể nêu thêm suy nghĩ riêng: cách lập luận này gợi cho em trách nhiệm trân trọng, bảo vệ tiếng mẹ đẻ như bảo vệ chính linh hồn dân tộc.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.