Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu hỏi trang 47 Chuyên đề Ngữ văn 11

Về nguyên tắc vay mượn từ ngữ (Hoàng Văn Hành)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân biệt ba nhóm từ gốc Hán có thể được tiếng Việt vay mượn.
(văn bản: Về nguyên tắc vay mượn từ ngữ – Hoàng Văn Hành)

Gợi ý trả lời

Theo văn bản *Về nguyên tắc vay mượn từ ngữ* (Hoàng Văn Hành), dựa vào quan hệ giữa từ gốc Hán với vốn từ sẵn có của tiếng Việt, có thể phân biệt ba nhóm từ gốc Hán mà tiếng Việt có thể vay mượn như sau:

a) Nhóm 1 — Những từ gốc Hán biểu thị khái niệm mà tiếng Việt CHƯA có từ ngữ tương đương để biểu thị.
- Đây là những từ vay mượn để *lấp chỗ trống*, bù đắp cho sự thiếu hụt của vốn từ tiếng Việt, nhất là ở các lĩnh vực khoa học, chính trị, văn hoá, tư tưởng… (ví dụ: *cách mạng, độc lập, kinh tế, chính trị, văn học…*).
- Với nhóm này, việc vay mượn là cần thiết và chính đáng, làm giàu thêm cho tiếng Việt.

b) Nhóm 2 — Những từ gốc Hán biểu thị khái niệm mà tiếng Việt ĐÃ có từ ngữ tương đương, nhưng từ gốc Hán mang sắc thái nghĩa, sắc thái biểu cảm hoặc phong cách KHÁC.
- Từ Hán và từ thuần Việt cùng chỉ một đối tượng nhưng khác nhau về sắc thái trang trọng, tao nhã, khái quát… (ví dụ: *phụ nữ* – *đàn bà*; *nhi đồng* – *trẻ con*; *phu nhân* – *vợ*; *hi sinh* – *chết*).
- Với nhóm này, việc vay mượn vẫn có ích vì nó làm phong phú thêm cách diễn đạt, tạo thêm những đơn vị từ vựng có giá trị phong cách riêng, không trùng lặp hoàn toàn với từ sẵn có.

c) Nhóm 3 — Những từ gốc Hán biểu thị khái niệm mà tiếng Việt ĐÃ có từ ngữ tương đương HOÀN TOÀN, không khác biệt về nghĩa lẫn sắc thái.
- Từ Hán và từ thuần Việt đồng nghĩa, dùng thay nhau được mà không thêm giá trị gì mới (ví dụ: *phi cơ* – *máy bay*; *hoả xa* – *xe lửa*; *thi nhân* – *nhà thơ*).
- Với nhóm này, việc vay mượn là không cần thiết, dễ gây rườm rà, lạm dụng từ Hán; nên ưu tiên dùng từ thuần Việt đã có sẵn, dễ hiểu đối với đông đảo người dùng.

Kết luận: Ba nhóm được phân biệt căn cứ vào việc tiếng Việt *đã có hay chưa có* từ tương đương và *mức độ khác biệt về sắc thái*: nhóm 1 cần mượn (bù chỗ thiếu), nhóm 2 nên mượn có chọn lọc (bổ sung sắc thái), nhóm 3 không cần mượn (đã có từ thuần Việt tương đương hoàn toàn). Đây chính là cơ sở để thực hiện nguyên tắc vay mượn từ ngữ một cách hợp lí: *vay mượn khi cần, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt khi đã đủ*.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.