Chuyên đề học tập Sinh học 11

Giải Dừng lại và suy ngẫm trang 30 Chuyên đề Sinh học 11

Bài 6. Nguyên nhân lây nhiễm bệnh dịch ở người   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vẽ sơ đồ khái quát nguyên nhân lây nhiễm bệnh qua đường hô hấp.

Lời giải

Phân tích đề: Bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp xảy ra khi tác nhân gây bệnh (vi khuẩn, virus, nấm...) phát tán trong không khí dưới dạng các giọt bắn hoặc hạt khí dung rồi xâm nhập vào cơ thể người lành qua mũi, miệng khi hít thở. Sơ đồ khái quát cần thể hiện đủ ba khâu của chuỗi lây nhiễm: nguồn chứa tác nhân → con đường phát tán → đối tượng cảm nhiễm.

a) Sơ đồ khái quát (dạng chuỗi):

Nguồn bệnh⟶Phát tán qua không khí⟶Xâm nhập đường hô hấp⟶Người lành mắc bệnh\text{Nguồn bệnh} \longrightarrow \text{Phát tán qua không khí} \longrightarrow \text{Xâm nhập đường hô hấp} \longrightarrow \text{Người lành mắc bệnh}

Sơ đồ chi tiết từng khâu:

```
┌─────────────────────────────┐
│ NGUỒN CHỨA TÁC NHÂN GÂY BỆNH │
│ (người bệnh, người mang │
│ mầm bệnh, động vật nhiễm) │
└──────────────┬──────────────┘
│ ho, hắt hơi, nói,
│ thở ra
▼
┌─────────────────────────────┐
│ TÁC NHÂN PHÁT TÁN RA │
│ KHÔNG KHÍ dưới dạng: │
│ • giọt bắn (droplet) │
│ • hạt khí dung (aerosol) │
└──────────────┬──────────────┘
│ tồn tại, lơ lửng
│ hoặc bám bề mặt
▼
┌─────────────────────────────┐
│ NGƯỜI LÀNH HÍT PHẢI │
│ → xâm nhập qua mũi, miệng, │
│ niêm mạc đường hô hấp │
└──────────────┬──────────────┘
│
▼
┌─────────────────────────────┐
│ TÁC NHÂN NHÂN LÊN TẠI │
│ ĐƯỜNG HÔ HẤP → GÂY BỆNH │
│ (lao, cúm, COVID-19, sởi...) │
└─────────────────────────────┘
```

b) Các yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm (nhánh phụ bổ sung cho sơ đồ):

- Phía tác nhân/môi trường: mật độ người đông, không gian kín, kém thông khí; tác nhân tồn tại lâu trong không khí.
- Phía người lành: không đeo khẩu trang, sức đề kháng (miễn dịch) yếu, chưa được tiêm vaccine, tiếp xúc gần với nguồn bệnh.

Kết luận: Nguyên nhân lây nhiễm bệnh qua đường hô hấp là do tác nhân gây bệnh từ nguồn bệnh phát tán vào không khí qua giọt bắn/khí dung khi ho, hắt hơi, nói, thở, rồi được người lành hít vào và xâm nhập qua đường hô hấp, gặp điều kiện thuận lợi (đông người, kín gió, sức đề kháng yếu) sẽ nhân lên và gây bệnh.

Đáp số

Nguồn bệnh (người/động vật nhiễm) → phát tán tác nhân qua giọt bắn, khí dung vào không khí (do ho, hắt hơi, nói, thở) → người lành hít phải, tác nhân xâm nhập qua đường hô hấp → nhân lên gây bệnh; nguy cơ tăng khi đông người, không gian kín, không đeo khẩu trang, sức đề kháng yếu

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.