Chuyên đề học tập Sinh học 11

Giải Bài 1 trang 11 Chuyên đề Sinh học 11

Dinh dưỡng khoáng với năng suất cây trồng và nông nghiệp sạch   Đã kiểm

Đề bài

Bà con nông dân trồng khoai lang thường nói: "khoai đất lạ", ý nói không nên trồng khoai liên tục trên cùng một thửa ruộng. Cơ sở khoa học của lời khuyên này là gì? Nếu muốn trồng khoai liên tục trên một thửa ruộng mà vẫn cho năng suất cao thì cần phải làm gì?

Lời giải

a) Cơ sở khoa học của kinh nghiệm "khoai đất lạ" (không nên trồng khoai liên tục trên cùng một thửa ruộng):

- Mỗi loài cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng khoáng đặc trưng, hấp thụ chọn lọc một số nguyên tố với lượng lớn. Cây khoai lang khi tạo củ lấy đi của đất rất nhiều kali (KK) cùng với đạm (NN), lân (PP) và một số nguyên tố vi lượng. Khi trồng khoai liên tục nhiều vụ trên cùng một thửa ruộng, chính những nguyên tố mà khoai cần (nhất là KK) bị khai thác cạn kiệt và mất cân đối, trong khi lượng bón bù thường không đủ hoặc không đúng loại → đất nghèo đi đúng những chất khoai cần → cây sinh trưởng kém, củ nhỏ, năng suất giảm dần qua các vụ.

- Trồng độc canh một loài lâu ngày còn làm tích lũy sâu bệnh và mầm bệnh chuyên tính trong đất (cùng một ký chủ nên nguồn bệnh được nuôi dưỡng và nhân lên liên tục), đồng thời tích tụ các chất tiết độc từ rễ (hiện tượng tự gây độc) và làm thoái hóa cấu trúc đất (chai cứng, giảm độ tơi xốp, giảm hệ vi sinh vật có lợi).

→ Vì vậy trồng khoai trên "đất lạ" (đất mới, chưa trồng khoai) thì đất còn đủ và cân đối dinh dưỡng, ít sâu bệnh chuyên tính nên khoai cho năng suất cao hơn. Đó chính là cơ sở khoa học của kinh nghiệm dân gian.

b) Muốn trồng khoai liên tục trên một thửa ruộng mà vẫn cho năng suất cao thì cần:

- Bón phân bù đắp hợp lí và cân đối lượng khoáng mà cây khoai đã lấy đi, đặc biệt tăng cường kali (KK) bên cạnh NN, PP và các nguyên tố vi lượng; bón theo nhu cầu và từng giai đoạn sinh trưởng của cây.
- Bón nhiều phân hữu cơ (phân chuồng hoai mục, phân xanh) kết hợp cày ải, làm đất tơi xốp để cải tạo cấu trúc đất, nuôi hệ vi sinh vật đất, tăng khả năng giữ và cung cấp dinh dưỡng; bón vôi để điều chỉnh pH khi đất bị chua.
- Phòng trừ sâu bệnh và cỏ dại, dọn sạch tàn dư cây vụ trước để hạn chế nguồn bệnh chuyên tính tích lũy trong đất.
- Có thể kết hợp luân canh/xen canh với cây họ Đậu (cố định đạm) để bổ sung NN và phục hồi đất, hoặc chọn giống khoai thích hợp, chống chịu tốt.

→ Thực chất là chủ động trả lại cho đất đúng và đủ những gì cây khoai đã lấy đi và giữ cho đất khỏe, sạch sâu bệnh, nhờ đó vẫn trồng khoai liên tục mà năng suất không giảm.

Đáp số

Cơ sở khoa học: trồng khoai liên tục làm đất cạn kiệt, mất cân đối dinh dưỡng khoáng (nhất là kali K) và tích lũy sâu bệnh chuyên tính, chất tự độc, thoái hóa đất → năng suất giảm dần.Cần làm: bón bù phân khoáng cân đối (tăng K, đủ N, P, vi lượng) + nhiều phân hữu cơ, bón vôi cải tạo đất, phòng trừ sâu bệnh, có thể luân/xen canh cây họ Đậu để phục hồi đất.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.