Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 1 trang 15 Chuyên đề Toán 10

Bài 2. Ứng dụng của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn   Đã kiểm

Đề bài

Gọi xx, yy, zz lần lượt là số gà trống, số gà mái, số gà trống cần chuyển sang mục đích nuôi lấy thịt trong đàn gà.

a) Điều kiện của xx, yy và zz là gì?

b) Từ giả thiết của bài toán, hãy tìm ba phương trình bậc nhất ràng buộc xx, yy và zz, từ đó có một hệ phương trình bậc nhất ba ẩn.

c) Giải hệ phương trình bậc nhất thu được. Từ đó đưa ra câu trả lời cho bài toán.

Lời giải

Tóm tắt đề: Một đàn gà trưởng thành có tổng cộng 30003000 con, tỉ lệ giữa gà trống và gà mái là 5:35:3. Để nuôi lấy giống, tỉ lệ thích hợp giữa gà trống và gà mái là 1:10,51:10{,}5 (cứ 11 gà trống thì cần 10,510{,}5 gà mái), nên phải chuyển bớt một số gà trống sang nuôi lấy thịt.

Gọi xx, yy lần lượt là số gà trống, số gà mái của đàn và zz là số gà trống cần chuyển sang nuôi lấy thịt.

a) Điều kiện của xx, yy, zz

Vì xx, yy là số con gà trong đàn và zz là số gà trống được chuyển đi nên chúng là số tự nhiên; số gà chuyển đi không vượt quá số gà trống đang có và cả đàn chỉ có 30003000 con. Do đó:
x, y∈N∗,z∈N,0≤z≤x,x, y≤3000.x,\ y \in \mathbb{N}^*,\qquad z \in \mathbb{N},\qquad 0 \le z \le x,\qquad x,\ y \le 3000.

b) Lập hệ phương trình bậc nhất ba ẩn

- Cả đàn có 30003000 con gà gồm gà trống và gà mái:
x+y=3000.x + y = 3000.
- Tỉ lệ gà trống và gà mái là 5:35:3, tức xy=53\dfrac{x}{y} = \dfrac{5}{3}, suy ra:
3x−5y=0.3x - 5y = 0.
- Sau khi chuyển zz con gà trống đi, số gà trống còn lại là x−zx - z; tỉ lệ gà trống còn lại so với gà mái là 1:10,51:10{,}5, tức x−zy=110,5\dfrac{x-z}{y} = \dfrac{1}{10{,}5}, suy ra 10,5(x−z)=y10{,}5(x - z) = y, hay:
10,5x−y−10,5z=0.10{,}5x - y - 10{,}5z = 0.

Vậy ta có hệ phương trình bậc nhất ba ẩn:
{x+y=30003x−5y=010,5x−y−10,5z=0\begin{cases} x + y = 3000 \\ 3x - 5y = 0 \\ 10{,}5x - y - 10{,}5z = 0 \end{cases}

c) Giải hệ và trả lời bài toán

Từ hai phương trình đầu chỉ chứa xx, yy:
{x+y=30003x−5y=0\begin{cases} x + y = 3000 \\ 3x - 5y = 0 \end{cases}
Từ 3x=5y3x = 5y ta có x=5y3x = \dfrac{5y}{3}. Thế vào x+y=3000x + y = 3000:
5y3+y=3000  ⇒  8y3=3000  ⇒  y=1125,x=3000−1125=1875.\dfrac{5y}{3} + y = 3000 \;\Rightarrow\; \dfrac{8y}{3} = 3000 \;\Rightarrow\; y = 1125,\qquad x = 3000 - 1125 = 1875.

Thế x=1875x = 1875, y=1125y = 1125 vào phương trình thứ ba:
10,5⋅1875−1125−10,5z=0  ⇒  19687,5−1125=10,5z  ⇒  10,5z=18562,5,10{,}5\cdot 1875 - 1125 - 10{,}5z = 0 \;\Rightarrow\; 19687{,}5 - 1125 = 10{,}5z \;\Rightarrow\; 10{,}5z = 18562{,}5,
z=18562,510,5≈1767,86.z = \dfrac{18562{,}5}{10{,}5} \approx 1767{,}86.

Kiểm tra: với x=1875x = 1875, y=1125y = 1125 thì x+y=3000x + y = 3000 (đúng) và xy=18751125=53\dfrac{x}{y} = \dfrac{1875}{1125} = \dfrac{5}{3} (đúng tỉ lệ 5:35:3). Vì zz phải là số nguyên con gà nên lấy z≈1768z \approx 1768. Khi đó số gà trống còn lại x−z≈107x - z \approx 107 và yx−z=1125107≈10,5\dfrac{y}{x-z} = \dfrac{1125}{107} \approx 10{,}5, đúng tỉ lệ gà giống 1:10,51:10{,}5.

Trả lời: Cần chuyển khoảng 17681768 con gà trống sang mục đích nuôi lấy thịt để đạt tỉ lệ gà giống thích hợp.

Đáp số

x, y∈N∗x,\ y \in \mathbb{N}^*, z∈Nz \in \mathbb{N}, 0≤z≤x0 \le z \le x và x, y≤3000x,\ y \le 3000Hệ: x+y=3000x+y=3000; 3x−5y=03x-5y=0; 10,5x−y−10,5z=010{,}5x-y-10{,}5z=0x=1875x=1875, y=1125y=1125, z≈1768z \approx 1768 (chuyển khoảng 17681768 con gà trống sang nuôi lấy thịt)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.