Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 1.6 trang 14 Chuyên đề Toán 10

Bài 2. Ứng dụng của hệ phương trình bậc nhất ba ẩn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hệ ba phương trình bậc nhất ba ẩn sau
{a1x+b1y+c1z=d1a2x+b2y+c2z=d2a3x+b3y+c3z=d3.\begin{cases} a_1x + b_1y + c_1z = d_1 \\ a_2x + b_2y + c_2z = d_2 \\ a_3x + b_3y + c_3z = d_3. \end{cases}
a) Giả sử (x0;y0;z0)(x_0; y_0; z_0) và (x1;y1;z1)(x_1; y_1; z_1) là hai nghiệm phân biệt của hệ phương trình trên. Chứng minh rằng (x0+x12;y0+y12;z0+z12)\left(\dfrac{x_0 + x_1}{2}; \dfrac{y_0 + y_1}{2}; \dfrac{z_0 + z_1}{2}\right) cũng là một nghiệm của hệ.

b) Sử dụng kết quả của câu a) chứng minh rằng, nếu hệ phương trình bậc nhất ba ẩn có hai nghiệm phân biệt thì nó sẽ có vô số nghiệm.

Lời giải

a) Vì (x0;y0;z0)(x_0; y_0; z_0) là nghiệm của hệ nên với mỗi i=1,2,3i = 1, 2, 3 ta có:

aix0+biy0+ciz0=di.a_i x_0 + b_i y_0 + c_i z_0 = d_i.

Vì (x1;y1;z1)(x_1; y_1; z_1) cũng là nghiệm của hệ nên với mỗi i=1,2,3i = 1, 2, 3 ta có:

aix1+biy1+ciz1=di.a_i x_1 + b_i y_1 + c_i z_1 = d_i.

Cộng vế với vế hai đẳng thức trên:

ai(x0+x1)+bi(y0+y1)+ci(z0+z1)=2di.a_i(x_0 + x_1) + b_i(y_0 + y_1) + c_i(z_0 + z_1) = 2d_i.

Chia cả hai vế cho 22:

ai⋅x0+x12+bi⋅y0+y12+ci⋅z0+z12=di.a_i \cdot \dfrac{x_0 + x_1}{2} + b_i \cdot \dfrac{y_0 + y_1}{2} + c_i \cdot \dfrac{z_0 + z_1}{2} = d_i.

Đẳng thức này đúng với cả ba phương trình (i=1,2,3i = 1, 2, 3), nghĩa là bộ ba số (x0+x12;y0+y12;z0+z12)\left(\dfrac{x_0 + x_1}{2}; \dfrac{y_0 + y_1}{2}; \dfrac{z_0 + z_1}{2}\right) thỏa mãn cả ba phương trình của hệ. Vậy nó cũng là một nghiệm của hệ (đpcm).

b) Giả sử hệ có hai nghiệm phân biệt, gọi là A=(x0;y0;z0)A = (x_0; y_0; z_0) và B=(x1;y1;z1)B = (x_1; y_1; z_1) với A≠BA \neq B.

Theo câu a), trung điểm của AA và BB là

M1=(x0+x12;y0+y12;z0+z12)M_1 = \left(\dfrac{x_0 + x_1}{2}; \dfrac{y_0 + y_1}{2}; \dfrac{z_0 + z_1}{2}\right)

cũng là một nghiệm của hệ. Vì A≠BA \neq B nên M1M_1 khác cả AA và BB (trung điểm của hai điểm phân biệt không trùng với điểm đầu mút nào). Như vậy ta thu được một nghiệm mới M1M_1.

Bây giờ AA và M1M_1 lại là hai nghiệm phân biệt của hệ. Áp dụng câu a) một lần nữa cho AA và M1M_1, ta được trung điểm

M2=(A+M12)M_2 = \left(\dfrac{A + M_1}{2}\right)

cũng là một nghiệm, và M2M_2 khác AA, khác M1M_1.

Tiếp tục quá trình này: cứ mỗi bước lấy trung điểm của AA với nghiệm vừa tìm được Mn−1M_{n-1} để thu được nghiệm mới MnM_n. Khi đó mỗi điểm có dạng

Mn=A+12 n(B−A),M_n = A + \dfrac{1}{2^{\,n}}(B - A),

và vì B≠AB \neq A nên các giá trị 12 n\dfrac{1}{2^{\,n}} đôi một khác nhau kéo theo các điểm M1,M2,M3,…M_1, M_2, M_3, \ldots đôi một phân biệt. Quá trình này không bao giờ dừng, nên ta thu được vô số nghiệm phân biệt.

Vậy nếu hệ phương trình bậc nhất ba ẩn có hai nghiệm phân biệt thì nó có vô số nghiệm (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.