Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.5 trang 45 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Với tâm sai khoảng 0,244, quỹ đạo elip của sao Diêm Vương "dẹt" hơn so với quỹ đạo của tám hành tinh trong hệ Mặt Trời (xem Em có biết? ở cuối bài). Nửa độ dài trục lớn của elip quỹ đạo là khoảng 590 635⋅106590\,635 \cdot 10^6 km. Tìm khoảng cách gần nhất và khoảng cách xa nhất giữa sao Diêm Vương và tâm Mặt Trời (tiêu điểm của quỹ đạo) (theo nssdc.gsfc.nasa.gov).

Lời giải

Thiết lập mô hình.

Chọn hệ trục tọa độ sao cho quỹ đạo elip của sao Diêm Vương có phương trình chính tắc
x2a2+y2b2=1(a>b>0),\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1\quad (a>b>0),
trong đó tâm Mặt Trời nằm tại một tiêu điểm của elip. Hai tiêu điểm là F1(−c;0)F_1(-c;0) và F2(c;0)F_2(c;0) với c=a2−b2c=\sqrt{a^2-b^2}.

Theo đề bài:
- Nửa độ dài trục lớn: a≈5906,375⋅106a \approx 5906{,}375\cdot 10^6 km.
- Tâm sai: e=ca=0,244e=\dfrac{c}{a}=0{,}244, suy ra c=e⋅a=0,244 ac=e\cdot a = 0{,}244\,a.

a) Khoảng cách từ sao Diêm Vương đến tiêu điểm (tâm Mặt Trời).

Xét điểm M(x;y)M(x;y) chạy trên elip và tiêu điểm F2(c;0)F_2(c;0). Vì MM nằm trên trục lớn nhận giá trị gần/xa nhất tại hai đỉnh A1(−a;0)A_1(-a;0) và A2(a;0)A_2(a;0), nên:
- Khoảng cách gần nhất tới tiêu điểm đạt tại đỉnh cùng phía:
dmin⁡=a−c=a(1−e).d_{\min}=a-c=a(1-e).
- Khoảng cách xa nhất tới tiêu điểm đạt tại đỉnh đối diện:
dmax⁡=a+c=a(1+e).d_{\max}=a+c=a(1+e).

Tính khoảng cách gần nhất:
dmin⁡=a(1−e)=5906,375⋅106⋅(1−0,244)=5906,375⋅106⋅0,756≈4465,2⋅106 km.d_{\min}=a(1-e)=5906{,}375\cdot 10^6\cdot(1-0{,}244)=5906{,}375\cdot 10^6\cdot 0{,}756\approx 4465{,}2\cdot 10^6\ \text{km}.

Tính khoảng cách xa nhất:
dmax⁡=a(1+e)=5906,375⋅106⋅(1+0,244)=5906,375⋅106⋅1,244≈7347,5⋅106 km.d_{\max}=a(1+e)=5906{,}375\cdot 10^6\cdot(1+0{,}244)=5906{,}375\cdot 10^6\cdot 1{,}244\approx 7347{,}5\cdot 10^6\ \text{km}.

Kiểm tra lại.
- Tổng hai khoảng cách: dmin⁡+dmax⁡=2a=2⋅5906,375⋅106≈11812,75⋅106d_{\min}+d_{\max}=2a=2\cdot 5906{,}375\cdot10^6\approx 11812{,}75\cdot10^6 km — đúng bằng độ dài trục lớn, hợp lí.
- dmin⁡=a−c, dmax⁡=a+cd_{\min}=a-c,\ d_{\max}=a+c nên dmax⁡−dmin⁡=2c=2ea=2⋅0,244⋅5906,375⋅106≈2882,3⋅106d_{\max}-d_{\min}=2c=2ea=2\cdot0{,}244\cdot5906{,}375\cdot10^6\approx 2882{,}3\cdot10^6 km. Ta có 7347,5−4465,2=2882,37347{,}5-4465{,}2=2882{,}3 (đơn vị 10610^6 km) — khớp.

Vậy sao Diêm Vương cách tâm Mặt Trời gần nhất khoảng 4465,2⋅1064465{,}2\cdot10^6 km và xa nhất khoảng 7347,5⋅1067347{,}5\cdot10^6 km.

Đáp số

Khoảng cách gần nhất: dmin⁡=a(1−e)≈4465,2⋅106d_{\min}=a(1-e)\approx 4465,2\cdot10^6 kmKhoảng cách xa nhất: dmax⁡=a(1+e)≈7347,5⋅106d_{\max}=a(1+e)\approx 7347,5\cdot10^6 km

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.