Giải Bài 3.6 trang 45 Chuyên đề Toán 10
Đề bài
Một phòng thì thầm có trần vòm elip với hai tiêu điểm ở độ cao 1,6 m (so với mặt sàn) và cách nhau 16 m. Đỉnh của mái vòm cao 7,6 m (H.3.9). Hỏi âm thanh thì thầm từ một tiêu điểm thì sau bao nhiêu giây đến được tiêu điểm kia? Biết vận tốc âm thanh là 343,2 m/s và làm tròn đáp số tới 4 chữ số sau dấu phẩy.
Hình 3.9: Mặt cắt của phòng thì thầm có dạng nửa trên của một elip (mái vòm) đặt trên mặt sàn nằm ngang. Trên một đường nằm ngang (nằm trong mái vòm, song song mặt sàn) có hai điểm tiêu điểm được vẽ chấm đen, cách nhau 16 m; đường này ở độ cao 1,6 m so với mặt sàn. Từ mỗi tiêu điểm có các tia (nét xanh) đi lên phản xạ ở mái vòm rồi hội tụ về tiêu điểm kia. Chiều cao từ mặt sàn tới đỉnh mái vòm là 7,6 m (mũi tên dọc nét đứt ở giữa). Nhãn 1,6 m chỉ độ cao của đường chứa hai tiêu điểm so với mặt sàn.
Lời giải
Thiết lập hệ trục và phương trình elip.
Mặt cắt của mái vòm là nửa trên của một elip. Chọn tâm elip là gốc toạ độ , trục nằm ngang đi qua hai tiêu điểm, trục thẳng đứng. Khi đó elip có phương trình chính tắc
với hai tiêu điểm , và .
Tìm . Hai tiêu điểm cách nhau m nên
Tìm . Đường chứa hai tiêu điểm (tức trục lớn, đi qua tâm ) ở độ cao m so với mặt sàn, còn đỉnh mái vòm cao m. Đỉnh mái vòm chính là đầu mút của trục bé (điểm cao nhất của elip), nên
Tìm . Từ suy ra
Tính quãng đường âm thanh. Theo tính chất phản xạ của elip, tia âm thanh phát từ tiêu điểm , phản xạ trên mái vòm tại một điểm rồi hội tụ về tiêu điểm . Với mọi điểm trên elip ta có
Vậy quãng đường âm thanh đi được không phụ thuộc điểm phản xạ và luôn bằng m.
Tính thời gian. Với vận tốc âm thanh m/s:
Kiểm tra lại: (đúng với ). Vậy sau khoảng giây âm thanh thì thầm từ một tiêu điểm đến được tiêu điểm kia.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.