Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 1 trang 47 Chuyên đề Toán 10

Bài 6. Hypebol   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong mặt phẳng toạ độ, cho hypebol có phương trình chính tắc x2a2−y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2} - \dfrac{y^2}{b^2} = 1.

a) Hãy giải thích vì sao nếu điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc hypebol thì các điểm có toạ độ (x0;−y0)(x_0; -y_0), (−x0;y0)(-x_0; y_0), (−x0;−y0)(-x_0; -y_0) cũng thuộc hypebol (H.3.12).

b) Tìm toạ độ các giao điểm của hypebol với trục hoành. Hypebol có cắt trục tung hay không? Vì sao?

c) Với điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc hypebol, hãy so sánh ∣x0∣|x_0| với aa.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 47 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.12: Hypebol x2a2−y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2} - \dfrac{y^2}{b^2} = 1 trong hệ trục Oxy (hai nhánh màu đỏ mở sang trái và phải). Hai tiêu điểm F1(−c;0)F_1(-c; 0) và F2(c;0)F_2(c; 0) trên trục hoành. Hai đỉnh A1(−a;0)A_1(-a; 0) và A2(a;0)A_2(a; 0). Hình chữ nhật cơ sở có các cạnh tại x=±ax = \pm a, y=±by = \pm b. Hai đường tiệm cận y=baxy = \dfrac{b}{a}x và y=−baxy = -\dfrac{b}{a}x (màu xanh) đi qua các đỉnh của hình chữ nhật cơ sở. Điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) nằm trên nhánh phải.

Lời giải

a) Vì M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc hypebol nên toạ độ của nó thoả mãn phương trình chính tắc:
x02a2−y02b2=1.\dfrac{x_0^2}{a^2} - \dfrac{y_0^2}{b^2} = 1.
Trong phương trình này, x0x_0 và y0y_0 chỉ xuất hiện ở dạng bình phương x02x_0^2 và y02y_0^2. Mà (−x0)2=x02(-x_0)^2 = x_0^2 và (−y0)2=y02(-y_0)^2 = y_0^2, nên khi thay đổi dấu của hoành độ hoặc tung độ (hoặc cả hai), vế trái không đổi:
(x0)2a2−(−y0)2b2=(−x0)2a2−(y0)2b2=(−x0)2a2−(−y0)2b2=x02a2−y02b2=1.\dfrac{(x_0)^2}{a^2} - \dfrac{(-y_0)^2}{b^2} = \dfrac{(-x_0)^2}{a^2} - \dfrac{(y_0)^2}{b^2} = \dfrac{(-x_0)^2}{a^2} - \dfrac{(-y_0)^2}{b^2} = \dfrac{x_0^2}{a^2} - \dfrac{y_0^2}{b^2} = 1.
Vậy ba điểm (x0;−y0)(x_0; -y_0), (−x0;y0)(-x_0; y_0), (−x0;−y0)(-x_0; -y_0) đều thoả mãn phương trình, tức là cùng thuộc hypebol. Điều này cho thấy hypebol nhận cả hai trục toạ độ làm trục đối xứng và nhận gốc OO làm tâm đối xứng.

b) *Giao điểm với trục hoành:* trên trục hoành có y=0y = 0. Thay vào phương trình:
x2a2−0b2=1⇒x2=a2⇒x=±a.\dfrac{x^2}{a^2} - \dfrac{0}{b^2} = 1 \Rightarrow x^2 = a^2 \Rightarrow x = \pm a.
Vậy hypebol cắt trục hoành tại hai điểm A1(−a;0)A_1(-a; 0) và A2(a;0)A_2(a; 0) (hai đỉnh của hypebol).

*Giao điểm với trục tung:* trên trục tung có x=0x = 0. Thay vào phương trình:
0a2−y2b2=1⇒−y2b2=1⇒y2=−b2<0.\dfrac{0}{a^2} - \dfrac{y^2}{b^2} = 1 \Rightarrow -\dfrac{y^2}{b^2} = 1 \Rightarrow y^2 = -b^2 < 0.
Phương trình này vô nghiệm. Vậy hypebol không cắt trục tung, vì không có điểm nào trên trục tung thoả mãn phương trình chính tắc của hypebol.

c) Vì M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc hypebol nên:
x02a2−y02b2=1⇒x02a2=1+y02b2.\dfrac{x_0^2}{a^2} - \dfrac{y_0^2}{b^2} = 1 \Rightarrow \dfrac{x_0^2}{a^2} = 1 + \dfrac{y_0^2}{b^2}.
Do y02b2≥0\dfrac{y_0^2}{b^2} \ge 0 nên x02a2≥1\dfrac{x_0^2}{a^2} \ge 1, suy ra x02≥a2x_0^2 \ge a^2. Vì a>0a > 0 nên:
∣x0∣≥a.|x_0| \ge a.
Dấu bằng xảy ra khi y0=0y_0 = 0, tức là tại hai đỉnh A1(−a;0)A_1(-a;0), A2(a;0)A_2(a;0).

Đáp số

đpcmCắt trục hoành tại A1(−a;0)A_1(-a;0) và A2(a;0)A_2(a;0); không cắt trục tung (vì y2=−b2<0y^2=-b^2<0 vô nghiệm)∣x0∣≥a|x_0| \ge a

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.