Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Vận dụng trang 52 Chuyên đề Toán 10

Bài 6. Hypebol   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một sao chổi đi qua hệ Mặt Trời theo quỹ đạo là một nhánh hypebol nhận tâm Mặt Trời là một tiêu điểm, khoảng cách gần nhất từ sao chổi này đến tâm Mặt Trời là 3⋅1083 \cdot 10^8 km và tâm sai của quỹ đạo hypebol là 3,63{,}6 (H.3.15). Hãy lập phương trình chính tắc của hypebol chứa quỹ đạo, với 1 đơn vị đo trên mặt phẳng toạ độ ứng với 10810^8 km trên thực tế.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 52 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.15: Một nhánh hypebol (quỹ đạo sao chổi) là đường cong, phía bên phải cạnh nhánh có Mặt Trời (chấm tròn vàng) nằm là tiêu điểm; sao chổi nằm trên nhánh hypebol.

Lời giải

Thiết lập dữ kiện.

Với 1 đơn vị trên mặt phẳng toạ độ ứng với 10810^8 km, ta quy đổi:

- Khoảng cách gần nhất từ sao chổi đến tâm Mặt Trời: 3⋅1083\cdot 10^8 km =3=3 (đơn vị).
- Tâm sai: e=ca=3,6e=\dfrac{c}{a}=3{,}6.

Xác định điểm gần nhất.

Quỹ đạo là một nhánh hypebol nhận Mặt Trời làm một tiêu điểm. Điểm trên nhánh hypebol gần tiêu điểm đó nhất chính là đỉnh của nhánh, và khoảng cách từ đỉnh tới tiêu điểm tương ứng bằng
c−a.c-a.
Do đó
c−a=3.(1)c-a=3. \qquad (1)

Tìm aa và cc.

Từ tâm sai: c=3,6 ac=3{,}6\,a. Thay vào (1)(1):
3,6 a−a=3  ⇒  2,6 a=3  ⇒  a=32,6=1513≈1,15.3{,}6\,a-a=3\;\Rightarrow\;2{,}6\,a=3\;\Rightarrow\;a=\dfrac{3}{2{,}6}=\dfrac{15}{13}\approx 1{,}15.
Suy ra
c=3,6 a=3,6⋅1513=5413≈4,15.c=3{,}6\,a=3{,}6\cdot\dfrac{15}{13}=\dfrac{54}{13}\approx 4{,}15.

Tính b2b^2.

Với hypebol: b2=c2−a2b^2=c^2-a^2. Ta có
a2=(1513)2=225169≈1,33,c2=(5413)2=2916169≈17,25.a^2=\left(\dfrac{15}{13}\right)^2=\dfrac{225}{169}\approx 1{,}33,\qquad c^2=\left(\dfrac{54}{13}\right)^2=\dfrac{2916}{169}\approx 17{,}25.
b2=c2−a2=2916−225169=2691169≈15,92.b^2=c^2-a^2=\dfrac{2916-225}{169}=\dfrac{2691}{169}\approx 15{,}92.

Phương trình chính tắc.

x2a2−y2b2=1  ⇒  x21,33−y215,92=1.\dfrac{x^2}{a^2}-\dfrac{y^2}{b^2}=1\;\Rightarrow\;\boxed{\dfrac{x^2}{1{,}33}-\dfrac{y^2}{15{,}92}=1.}

Kiểm tra lại. c−a=4,15−1,15=3c-a=4{,}15-1{,}15=3 (đúng khoảng cách gần nhất); ca=4,151,15≈3,6\dfrac{c}{a}=\dfrac{4{,}15}{1{,}15}\approx 3{,}6 (đúng tâm sai). Vậy kết quả phù hợp với dữ kiện.

Đáp số

x21,33−y215,92=1\dfrac{x^2}{1{,}33}-\dfrac{y^2}{15{,}92}=1 (với a2≈1,33a^2\approx 1{,}33, b2≈15,92b^2\approx 15{,}92)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.