Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.20 trang 60 Chuyên đề Toán 10

Bài tập (Đường conic)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Quỹ đạo chuyển động của sao chổi Halley là một elip, nhận tâm Mặt Trời là một tiêu điểm, có tâm sai bằng 0,967.

a) Giải thích vì sao ta có thể coi bất kì hình vẽ elip nào với tâm sai bằng 0,967 là hình ảnh thu nhỏ của quỹ đạo sao chổi Halley.

b) Biết khoảng cách gần nhất từ sao chổi Halley đến tâm Mặt Trời là khoảng 88⋅10688\cdot10^6 km, tính khoảng cách xa nhất (theo nssdc.gsfc.nasa.govnssdc.gsfc.nasa.gov).

Lời giải

a) Vì sao mọi elip có tâm sai 0,967 đều là hình ảnh thu nhỏ của quỹ đạo sao chổi Halley

Với một elip có nửa trục lớn aa, nửa trục bé bb và tiêu cự cc (với c2=a2−b2c^2=a^2-b^2), tâm sai được định nghĩa là
e=ca.e=\frac{c}{a}.
Từ đó b=a2−c2=a1−e2b=\sqrt{a^2-c^2}=a\sqrt{1-e^2}, nên
ba=1−e2.\frac{b}{a}=\sqrt{1-e^2}.

Như vậy tâm sai ee quyết định tỉ số ba\dfrac{b}{a} giữa hai trục, tức là quyết định *hình dạng* (độ "dẹt") của elip, chứ không phụ thuộc vào kích thước. Hai elip có cùng tâm sai thì có cùng tỉ số ba\dfrac{b}{a}, nên chúng đồng dạng với nhau: elip này nhận được từ elip kia qua một phép vị tự (phóng to hoặc thu nhỏ).

Quỹ đạo thật của sao chổi Halley là một elip có tâm sai 0,9670,967. Mọi hình vẽ elip với tâm sai 0,9670,967 cũng là một elip đồng dạng với quỹ đạo đó. Do đó ta có thể coi bất kì hình vẽ elip nào với tâm sai 0,9670,967 là hình ảnh thu nhỏ (đồng dạng) của quỹ đạo sao chổi Halley.

b) Tính khoảng cách xa nhất

Mặt Trời nằm ở một tiêu điểm của elip. Gọi aa là nửa trục lớn, cc là tiêu cự của quỹ đạo. Khi vật chuyển động trên elip:

- Khoảng cách gần nhất từ sao chổi đến tiêu điểm (Mặt Trời) là a−ca-c.
- Khoảng cách xa nhất từ sao chổi đến tiêu điểm là a+ca+c.

Ta có e=ca=0,967e=\dfrac{c}{a}=0,967 nên c=0,967 ac=0,967\,a.

Từ khoảng cách gần nhất:
a−c=a−0,967a=0,033 a=88⋅106 (km).a-c=a-0,967a=0,033\,a=88\cdot10^6\ \text{(km)}.
Suy ra
a=88⋅1060,033≈2,667⋅109 (km).a=\frac{88\cdot10^6}{0,033}\approx 2{,}667\cdot10^9\ \text{(km)}.

Khoảng cách xa nhất:
a+c=a(1+e)=a⋅1,967=88⋅1060,033⋅1,967.a+c=a(1+e)=a\cdot 1,967=\frac{88\cdot10^6}{0,033}\cdot 1,967.
a+c=88⋅106⋅1,9670,033≈88⋅106⋅59,6≈5,25⋅109 (km).a+c=88\cdot10^6\cdot\frac{1,967}{0,033}\approx 88\cdot10^6\cdot 59,6\approx 5{,}25\cdot10^9\ \text{(km)}.

Kiểm tra: a+c≈2,667⋅109+0,967⋅2,667⋅109≈2,667⋅109+2,579⋅109≈5,25⋅109a+c\approx 2{,}667\cdot10^9+0,967\cdot2{,}667\cdot10^9\approx 2{,}667\cdot10^9+2{,}579\cdot10^9\approx 5{,}25\cdot10^9 km, phù hợp với số liệu của NASA (khoảng 5,25⋅1095{,}25\cdot10^9 km).

Vậy khoảng cách xa nhất từ sao chổi Halley đến tâm Mặt Trời là khoảng 5,25⋅1095{,}25\cdot10^9 km.

Đáp số

đpcm≈ 5,25·10⁹ km

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.