Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.23 trang 61 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chứng minh rằng đồ thị của hàm số y=ax2+bx+cy = ax^2 + bx + c (a≠0)(a \neq 0) là một parabol có tiêu điểm là F(−b2a;1−Δ4a)F\left(-\dfrac{b}{2a}; \dfrac{1-\Delta}{4a}\right) và đường chuẩn là y=−1+Δ4ay = -\dfrac{1+\Delta}{4a}, trong đó Δ=b2−4ac\Delta = b^2 - 4ac.

Lời giải

Phân tích đề. Theo định nghĩa, parabol là tập hợp các điểm MM cách đều một điểm FF cố định (tiêu điểm) và một đường thẳng dd cố định không đi qua FF (đường chuẩn). Vậy ta cần chứng minh: điểm M(x;y)M(x;y) thuộc đồ thị hàm số y=ax2+bx+cy=ax^2+bx+c khi và chỉ khi MM cách đều điểm F(−b2a;1−Δ4a)F\left(-\dfrac{b}{2a};\dfrac{1-\Delta}{4a}\right) và đường thẳng d: y=−1+Δ4ad:\ y=-\dfrac{1+\Delta}{4a}.

Bước 1. Đưa hàm số về dạng chính tắc.

Với a≠0a\neq 0 và Δ=b2−4ac\Delta=b^2-4ac ta có
y=ax2+bx+c=a(x+b2a)2+c−b24a=a(x+b2a)2−b2−4ac4a,y=ax^2+bx+c=a\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2+c-\dfrac{b^2}{4a}=a\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2-\dfrac{b^2-4ac}{4a},
tức là
y=ax2+bx+c ⟺ a(x+b2a)2=y+Δ4a(1).y=ax^2+bx+c\ \Longleftrightarrow\ a\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2=y+\dfrac{\Delta}{4a}\quad(1).

Bước 2. Tính khoảng cách từ M(x;y)M(x;y) tới tiêu điểm và tới đường chuẩn.

Khoảng cách từ MM đến F(−b2a;1−Δ4a)F\left(-\dfrac{b}{2a};\dfrac{1-\Delta}{4a}\right):
MF2=(x+b2a)2+(y−1−Δ4a)2.MF^2=\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2+\left(y-\dfrac{1-\Delta}{4a}\right)^2.

Khoảng cách từ MM đến đường thẳng d: y+1+Δ4a=0d:\ y+\dfrac{1+\Delta}{4a}=0:
d(M,d)=∣ y+1+Δ4a ∣,d(M,d)2=(y+1+Δ4a)2.d(M,d)=\left|\,y+\dfrac{1+\Delta}{4a}\,\right|,\qquad d(M,d)^2=\left(y+\dfrac{1+\Delta}{4a}\right)^2.

Bước 3. Xét điều kiện MM cách đều FF và dd.

Ta có MM cách đều FF và dd ⇔MF2=d(M,d)2\Leftrightarrow MF^2=d(M,d)^2, tức là
(x+b2a)2+(y−1−Δ4a)2=(y+1+Δ4a)2.\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2+\left(y-\dfrac{1-\Delta}{4a}\right)^2=\left(y+\dfrac{1+\Delta}{4a}\right)^2.

Chuyển hai số hạng chứa yy sang một vế và dùng hằng đẳng thức A2−B2=(A−B)(A+B)A^2-B^2=(A-B)(A+B) với
A=y+1+Δ4a,B=y−1−Δ4a,A=y+\dfrac{1+\Delta}{4a},\qquad B=y-\dfrac{1-\Delta}{4a},
ta được
A−B=1+Δ4a+1−Δ4a=24a=12a,A-B=\dfrac{1+\Delta}{4a}+\dfrac{1-\Delta}{4a}=\dfrac{2}{4a}=\dfrac{1}{2a},
A+B=2y+1+Δ4a−1−Δ4a=2y+2Δ4a=2y+Δ2a.A+B=2y+\dfrac{1+\Delta}{4a}-\dfrac{1-\Delta}{4a}=2y+\dfrac{2\Delta}{4a}=2y+\dfrac{\Delta}{2a}.
Suy ra
A2−B2=12a(2y+Δ2a)=ya+Δ4a2=1a(y+Δ4a).A^2-B^2=\dfrac{1}{2a}\left(2y+\dfrac{\Delta}{2a}\right)=\dfrac{y}{a}+\dfrac{\Delta}{4a^2}=\dfrac{1}{a}\left(y+\dfrac{\Delta}{4a}\right).

Do đó điều kiện cách đều trở thành
(x+b2a)2=A2−B2=1a(y+Δ4a),\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2=A^2-B^2=\dfrac{1}{a}\left(y+\dfrac{\Delta}{4a}\right),
hay
a(x+b2a)2=y+Δ4a(2).a\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2=y+\dfrac{\Delta}{4a}\quad(2).

Bước 4. Kết luận.

Hai điều kiện (1)(1) và (2)(2) hoàn toàn trùng nhau. Vậy
M(x;y)∈đồ thị y=ax2+bx+c ⟺ MF=d(M,d).M(x;y)\in\text{đồ thị } y=ax^2+bx+c\ \Longleftrightarrow\ MF=d(M,d).

Nghĩa là đồ thị hàm số y=ax2+bx+c (a≠0)y=ax^2+bx+c\ (a\neq 0) chính là tập hợp các điểm cách đều điểm F(−b2a;1−Δ4a)F\left(-\dfrac{b}{2a};\dfrac{1-\Delta}{4a}\right) và đường thẳng y=−1+Δ4ay=-\dfrac{1+\Delta}{4a}. Ngoài ra FF không nằm trên dd (vì tung độ của FF là 1−Δ4a\dfrac{1-\Delta}{4a} lớn hơn tung độ đường chuẩn −1+Δ4a-\dfrac{1+\Delta}{4a} một lượng 12a≠0\dfrac{1}{2a}\neq 0). Theo định nghĩa, đó là một parabol với tiêu điểm FF và đường chuẩn đã cho (đpcm).

Kiểm tra lại. Khai triển vế phải của (1)(1): a(x+b2a)2−Δ4a=ax2+bx+b24a−b2−4ac4a=ax2+bx+ca\left(x+\dfrac{b}{2a}\right)^2-\dfrac{\Delta}{4a}=ax^2+bx+\dfrac{b^2}{4a}-\dfrac{b^2-4ac}{4a}=ax^2+bx+c — đúng với hàm số đã cho.

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.