Giải Bài 3.26 trang 61 Chuyên đề Toán 10
Đề bài
Một tàu vũ trụ nằm trong một quỹ đạo tròn và ở độ cao 148 km so với bề mặt Trái Đất (H.3.27). Sau khi đạt được vận tốc cần thiết để thoát khỏi lực hấp dẫn của Trái Đất, tàu vũ trụ sẽ đi theo quỹ đạo parabol với tâm Trái Đất là tiêu điểm; điểm khởi đầu của quỹ đạo này là đỉnh parabol quỹ đạo.
a) Viết phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo (1 đơn vị đo trên mặt phẳng toạ độ ứng với 1 km trên thực tế, lấy bán kính Trái Đất là 6 371 km).
b) Giải thích vì sao, kể từ khi đi vào quỹ đạo parabol, càng ngày, tàu vũ trụ càng cách xa Trái Đất.
Hình 3.27: Hệ trục toạ độ với gốc nằm trên trục . Trái Đất được vẽ là hình cầu có tâm nằm trên trục (bên phải ), bán kính Trái Đất 6371 km; là tiêu điểm của parabol. Đỉnh parabol nằm tại gốc (điểm khởi đầu quỹ đạo, cách bề mặt Trái Đất 148 km). Từ đỉnh , nhánh parabol đi lên và mở rộng sang bên phải, đi qua điểm nằm ở góc phần tư thứ nhất. Một tên lửa (tàu vũ trụ) được vẽ tại vị trí gần đỉnh. Khoảng cách 148 km được chú thích từ đến bề mặt Trái Đất.
Lời giải
a) Viết phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo
Chọn hệ trục toạ độ như hình vẽ: đỉnh parabol trùng với gốc (điểm khởi đầu quỹ đạo), tiêu điểm của parabol là tâm của Trái Đất nằm trên tia .
Phương trình chính tắc của parabol có dạng:
với tiêu điểm và đỉnh tại gốc . Khi đó khoảng cách từ đỉnh đến tiêu điểm bằng .
Đỉnh là điểm cách bề mặt Trái Đất km, còn tiêu điểm là tâm Trái Đất. Do đó khoảng cách từ đỉnh đến tiêu điểm bằng bán kính Trái Đất cộng với độ cao của tàu:
Suy ra:
Vậy phương trình chính tắc của parabol quỹ đạo là:
b) Giải thích vì sao tàu vũ trụ càng ngày càng cách xa Trái Đất
Trái Đất có tâm là tiêu điểm của parabol. Với một điểm bất kì nằm trên parabol , theo tính chất bán kính qua tiêu, khoảng cách từ đến tiêu điểm bằng:
Kể từ khi rời đỉnh , tàu vũ trụ di chuyển dọc theo nhánh parabol nên hoành độ của vị trí tàu tăng dần (và không bị chặn trên). Do đó cũng tăng dần, tức là khoảng cách từ tàu đến tâm Trái Đất (và do bán kính Trái Đất không đổi, nên cả khoảng cách đến bề mặt Trái Đất) ngày càng lớn.
Vậy kể từ khi đi vào quỹ đạo parabol, càng ngày tàu vũ trụ càng cách xa Trái Đất (đpcm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.