Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.10 trang 15 Chuyên đề Toán 11

Bài 3. Phép đối xứng trục   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dùng com-pa, thước kẻ, bút, hãy vẽ lại các nét thẳng và tròn trong Hình 1.19.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 15 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.19: Một hoa văn hình tròn đối xứng tâm, gồm một đường tròn lớn bên trong có hoa văn dạng hoa 8 cánh được tạo bởi các cung tròn và đoạn thẳng đan xen, các cánh hoa màu vàng và xanh lục xếp đối xứng quanh tâm.

Lời giải

Phân tích hình vẽ.

Hình 1.19 là một hoa văn hình tròn có tính đối xứng cao: trong một đường tròn lớn có một bông hoa 8 cánh được tạo bởi các cung tròn và đoạn thẳng đan xen, các cánh hoa xếp đều quanh tâm. Điểm mấu chốt để vẽ lại được dễ dàng là nhận ra rằng hoa văn này nhận nhiều trục đối xứng đi qua tâm. Do đó ta chỉ cần dựng cẩn thận một phần (một "múi") của hoa văn, rồi dùng phép đối xứng trục để lấy lại các phần còn lại.

Các bước vẽ.

a) *Dựng khung và các trục đối xứng.*
- Lấy một điểm OO làm tâm. Dùng com-pa vẽ đường tròn lớn (O;R)(O; R) làm đường viền ngoài của hoa văn.
- Dùng thước kẻ vẽ qua OO hai đường thẳng vuông góc d1d_1 (ngang) và d2d_2 (đứng); hoa văn 8 cánh nhận các đường này làm trục đối xứng. Vẽ thêm hai đường phân giác của các góc vuông đó (nghiêng 45∘45^\circ) để được d3,d4d_3, d_4. Bốn đường thẳng này chia đường tròn thành 88 phần bằng nhau, mỗi phần ứng với một cánh hoa.

b) *Vẽ các cung tròn tạo cánh hoa.*
- Giữ nguyên khẩu độ com-pa bằng RR (bán kính đường tròn lớn). Đặt mũi nhọn com-pa lần lượt tại các điểm mà hai trục cắt đường tròn lớn, rồi vẽ các cung tròn bên trong. Vì bán kính các cung bằng bán kính đường tròn lớn nên các cung này đi qua tâm OO và cắt nhau từng đôi một, tạo thành các "cánh" cong (dạng hình thoi cong / cánh hoa) quen thuộc.
- Các giao điểm của những cung này nằm đối xứng qua các trục d1,d2,d3,d4d_1, d_2, d_3, d_4, nên khi đã vẽ xong một cánh, các cánh còn lại là ảnh của cánh đó qua các phép đối xứng trục d1,d2,d3,d4d_1, d_2, d_3, d_4.

c) *Vẽ các nét thẳng.*
- Nối các giao điểm tương ứng của các cung bằng thước kẻ để được các đoạn thẳng đan xen giữa các cánh hoa. Mỗi đoạn thẳng đã vẽ cũng có ảnh của nó qua các trục đối xứng; nhờ đó các đoạn thẳng xếp đều, cân đối quanh tâm.

d) *Hoàn thiện bằng đối xứng và tô màu.*
- Chỉ cần dựng chính xác một múi (gồm một cánh hoa với các cung và đoạn thẳng trong đó). Lần lượt lấy đối xứng múi này qua d1,d2,d3,d4d_1, d_2, d_3, d_4 ta thu được toàn bộ 88 cánh, trùng khít với Hình 1.19.
- Tô màu các cánh xen kẽ vàng – xanh lục. Vì phép đối xứng trục biến mỗi cánh thành một cánh bằng nó nên hoa văn thu được cân đối hoàn toàn quanh tâm OO.

Kết luận. Nhờ nhận ra hoa văn nhận 44 trục đối xứng qua tâm (cách nhau 45∘45^\circ), ta chỉ phải dựng một phần nhỏ rồi dùng phép đối xứng trục để sao chép, nên vẽ lại được Hình 1.19 một cách chính xác chỉ bằng com-pa, thước kẻ và bút.

Đáp số

Vẽ đường tròn lớn, dựng 4 trục đối xứng qua tâm (cách nhau 45°), vẽ các cung bán kính bằng R tạo cánh hoa rồi dùng phép đối xứng trục nhân thành 8 cánh — đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.