Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Vận dụng 1 trang 18 Chuyên đề Toán 11

Bài 5. Phép dời hình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong tình huống mở đầu, mặt bàn tròn đặt đồ ăn được thiết kế để có thể quay quanh tâm mặt bàn. Coi mặt bàn tròn là hình tròn tâm OO, bán kính RR. Hỏi, khi thực hiện phép quay tâm OO với góc quay α\alpha bất kì thì:
– Điểm OO biến thành điểm nào?
– Đường tròn (O,R)(O, R) biến thành đường tròn nào?
– Vị trí của mặt bàn có bị dịch chuyển hay không?

Lời giải

Phép quay tâm OO góc quay α\alpha, kí hiệu Q(O, α)Q_{(O,\,\alpha)}, giữ nguyên khoảng cách của mỗi điểm tới tâm OO.

a) Điểm OO biến thành điểm nào?

Theo định nghĩa, phép quay Q(O, α)Q_{(O,\,\alpha)} biến tâm quay OO thành chính nó (vì khoảng cách từ OO tới OO bằng 00, góc quay không làm nó dịch chuyển).

Vậy Q(O, α)(O)=OQ_{(O,\,\alpha)}(O) = O: điểm OO biến thành chính nó.

b) Đường tròn (O,R)(O, R) biến thành đường tròn nào?

Lấy MM bất kì thuộc (O,R)(O, R), khi đó OM=ROM = R. Gọi M′=Q(O, α)(M)M' = Q_{(O,\,\alpha)}(M). Vì phép quay bảo toàn khoảng cách tới tâm nên OM′=OM=ROM' = OM = R, do đó M′M' cũng thuộc (O,R)(O, R).

Mặt khác, tâm OO biến thành OO nên ảnh của đường tròn (O,R)(O, R) là đường tròn có tâm OO và bán kính RR, tức là chính đường tròn (O,R)(O, R).

Vậy Q(O, α)Q_{(O,\,\alpha)} biến đường tròn (O,R)(O, R) thành chính nó.

c) Vị trí của mặt bàn có bị dịch chuyển hay không?

Mặt bàn là hình tròn tâm OO, bán kính RR. Qua phép quay, mỗi điểm của mặt bàn biến thành một điểm cũng thuộc hình tròn đó (tâm giữ nguyên, bán kính giữ nguyên). Do đó hình tròn biến thành chính nó: phần mặt phẳng mà mặt bàn chiếm chỗ không thay đổi.

Vậy vị trí (chỗ đặt) của mặt bàn không bị dịch chuyển — đây chính là lí do mặt bàn tròn có thể quay quanh tâm mà vẫn nằm đúng vị trí cũ (chỉ các đồ ăn trên mặt bàn được đưa tới vị trí mới).

Đáp số

Điểm OO biến thành chính nóBiến thành chính đường tròn (O,R)(O, R)Không bị dịch chuyển

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.