Giải Hoạt động 1 trang 26 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Trong hai bức tranh ở Hình 1.41, các hình chữ nhật , có các cạnh tương ứng song song, bức tranh lớn có kích thước gấp đôi bức tranh nhỏ.
a) Giải thích vì sao các đường thẳng , , , cùng đi qua một điểm .
b) Hãy tính các tỉ số .
c) Dùng thước thẳng nối hai điểm tương ứng nào đó trên hai bức tranh (chẳng hạn, đầu mỏ trên của chú gà ở hai bức tranh). Đường thẳng đó có đi qua hay không?
Hình 1.41: Hai bức tranh Đông Hồ 'Em bé ôm chú gà' giống hệt nhau về hình dạng nhưng khác kích thước. Bức nhỏ a) là hình chữ nhật ABCD (A trên-trái, B trên-phải, C dưới-phải, D dưới-trái). Bức lớn b) là hình chữ nhật A'B'C'D' (gấp đôi kích thước), với A' trên-trái, B' trên-phải, C' dưới-phải, D' dưới-trái. Có điểm O nằm ngoài phía trái; các đường thẳng OA A', OB B', OC C', OD D' là các tia xuất phát từ O đi qua điểm của bức nhỏ rồi đến điểm tương ứng của bức lớn. Các cạnh tương ứng của hai hình chữ nhật song song với nhau.
Lời giải
a) Các đường thẳng , , , cùng đi qua một điểm.
Vì bức tranh lớn có kích thước gấp đôi bức tranh nhỏ nên hình chữ nhật lớn gấp đôi hình chữ nhật nhỏ, tức là:
Xét hai cạnh tương ứng và . Theo giả thiết và nên . Do đó là một hình thang (có ), hai cạnh bên và không song song nên chúng cắt nhau tại một điểm; gọi điểm đó là .
Vì nên theo định lí Thalès (xét hai tam giác và ) ta có hai tam giác này đồng dạng với tỉ số:
Xét phép biến hình tâm biến mỗi điểm thành điểm trên tia sao cho (phép vị tự tâm tỉ số ). Phép này biến và (vì thẳng hàng với , tương tự với ). Qua phép này, hình chữ nhật biến thành một hình chữ nhật có một cạnh là , các cạnh gấp đôi và tương ứng song song với — đó chính là hình chữ nhật . Suy ra ảnh của là và ảnh của là .
Theo định nghĩa của phép vừa xét, , , thẳng hàng và , , thẳng hàng. Vậy bốn đường thẳng , , , cùng đi qua điểm (đpcm).
b) Tính các tỉ số.
Vì , là ảnh của , nên , . Kết hợp với kết quả ở câu a):
c) Đường nối hai điểm tương ứng.
Đầu mỏ trên của chú gà ở bức tranh nhỏ và ở bức tranh lớn là hai điểm tương ứng, nên điểm ở bức lớn cũng là ảnh của điểm ở bức nhỏ qua đúng phép vị tự tâm tỉ số nói trên. Do đó điểm, ảnh của nó và tâm luôn thẳng hàng.
Vậy đường thẳng nối hai điểm tương ứng đó có đi qua điểm .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.