Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Hoạt động 1 trang 26 Chuyên đề Toán 11

Bài 6. Phép vị tự   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong hai bức tranh ở Hình 1.41, các hình chữ nhật ABCDABCD, A′B′C′D′A'B'C'D' có các cạnh tương ứng song song, bức tranh lớn có kích thước gấp đôi bức tranh nhỏ.

a) Giải thích vì sao các đường thẳng AA′AA', BB′BB', CC′CC', DD′DD' cùng đi qua một điểm OO.

b) Hãy tính các tỉ số OAOA′,OBOB′,OCOC′,ODOD′\dfrac{OA}{OA'}, \dfrac{OB}{OB'}, \dfrac{OC}{OC'}, \dfrac{OD}{OD'}.

c) Dùng thước thẳng nối hai điểm tương ứng nào đó trên hai bức tranh (chẳng hạn, đầu mỏ trên của chú gà ở hai bức tranh). Đường thẳng đó có đi qua OO hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 26 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.41: Hai bức tranh Đông Hồ 'Em bé ôm chú gà' giống hệt nhau về hình dạng nhưng khác kích thước. Bức nhỏ a) là hình chữ nhật ABCD (A trên-trái, B trên-phải, C dưới-phải, D dưới-trái). Bức lớn b) là hình chữ nhật A'B'C'D' (gấp đôi kích thước), với A' trên-trái, B' trên-phải, C' dưới-phải, D' dưới-trái. Có điểm O nằm ngoài phía trái; các đường thẳng OA A', OB B', OC C', OD D' là các tia xuất phát từ O đi qua điểm của bức nhỏ rồi đến điểm tương ứng của bức lớn. Các cạnh tương ứng của hai hình chữ nhật song song với nhau.

Lời giải

a) Các đường thẳng AA′AA', BB′BB', CC′CC', DD′DD' cùng đi qua một điểm.

Vì bức tranh lớn có kích thước gấp đôi bức tranh nhỏ nên hình chữ nhật lớn gấp đôi hình chữ nhật nhỏ, tức là:
A′B′=2AB,B′C′=2BC,C′D′=2CD,D′A′=2DA.A'B' = 2AB,\quad B'C' = 2BC,\quad C'D' = 2CD,\quad D'A' = 2DA.

Xét hai cạnh tương ứng ABAB và A′B′A'B'. Theo giả thiết AB∥A′B′AB \parallel A'B' và A′B′=2ABA'B' = 2AB nên AB≠A′B′AB \ne A'B'. Do đó ABB′A′ABB'A' là một hình thang (có AB∥A′B′AB \parallel A'B'), hai cạnh bên AA′AA' và BB′BB' không song song nên chúng cắt nhau tại một điểm; gọi điểm đó là OO.

Vì AB∥A′B′AB \parallel A'B' nên theo định lí Thalès (xét hai tam giác OABOAB và OA′B′OA'B') ta có hai tam giác này đồng dạng với tỉ số:
OAOA′=OBOB′=ABA′B′=12.\dfrac{OA}{OA'} = \dfrac{OB}{OB'} = \dfrac{AB}{A'B'} = \dfrac{1}{2}.

Xét phép biến hình tâm OO biến mỗi điểm MM thành điểm M′M' trên tia OMOM sao cho OM′=2 OMOM' = 2\,OM (phép vị tự tâm OO tỉ số 22). Phép này biến A↦A′A \mapsto A' và B↦B′B \mapsto B' (vì O,A,A′O,A,A' thẳng hàng với OA′=2OAOA' = 2OA, tương tự với BB). Qua phép này, hình chữ nhật ABCDABCD biến thành một hình chữ nhật có một cạnh là A′B′A'B', các cạnh gấp đôi và tương ứng song song với ABCDABCD — đó chính là hình chữ nhật A′B′C′D′A'B'C'D'. Suy ra ảnh của CC là C′C' và ảnh của DD là D′D'.

Theo định nghĩa của phép vừa xét, OO, CC, C′C' thẳng hàng và OO, DD, D′D' thẳng hàng. Vậy bốn đường thẳng AA′AA', BB′BB', CC′CC', DD′DD' cùng đi qua điểm OO (đpcm).

b) Tính các tỉ số.

Vì C′C', D′D' là ảnh của CC, DD nên OC′=2OCOC' = 2OC, OD′=2ODOD' = 2OD. Kết hợp với kết quả ở câu a):
OAOA′=OBOB′=OCOC′=ODOD′=12.\dfrac{OA}{OA'} = \dfrac{OB}{OB'} = \dfrac{OC}{OC'} = \dfrac{OD}{OD'} = \dfrac{1}{2}.

c) Đường nối hai điểm tương ứng.

Đầu mỏ trên của chú gà ở bức tranh nhỏ và ở bức tranh lớn là hai điểm tương ứng, nên điểm ở bức lớn cũng là ảnh của điểm ở bức nhỏ qua đúng phép vị tự tâm OO tỉ số 22 nói trên. Do đó điểm, ảnh của nó và tâm OO luôn thẳng hàng.

Vậy đường thẳng nối hai điểm tương ứng đó có đi qua điểm OO.

Đáp số

đpcmOAOA′=OBOB′=OCOC′=ODOD′=12=0,5\dfrac{OA}{OA'}=\dfrac{OB}{OB'}=\dfrac{OC}{OC'}=\dfrac{OD}{OD'}=\dfrac{1}{2}=0,5Có, đường thẳng đó đi qua OO

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.