Giải Vận dụng trang 31 Chuyên đề Toán 11
Đề bài
Trong hai hình Dinh Thống Nhất ở Hình 1.50, hãy chỉ ra phép đồng dạng biến hình nhỏ thành hình lớn.
Hình gồm hai tấm ảnh chụp từ trên cao cùng một khung cảnh Dinh Thống Nhất (toà nhà màu trắng cùng khoảng sân cỏ hình bầu dục rộng phía trước và các hàng cây xung quanh): một tấm ảnh nhỏ nằm bên trái và một tấm ảnh lớn nằm bên phải. Hai tấm ảnh giống hệt nhau về hình dạng, chỉ khác nhau về kích thước; tấm ảnh lớn có chiều dài và chiều rộng gấp khoảng hai lần chiều dài và chiều rộng của tấm ảnh nhỏ (tỉ lệ kích thước lớn : nhỏ ≈ ). Mọi chi tiết trên hai tấm ảnh đều ở vị trí tương ứng nhau, nên tấm ảnh lớn là ảnh phóng to của tấm ảnh nhỏ theo cùng một tỉ số.
Lời giải
Phân tích. Hai tấm ảnh chụp cùng một khung cảnh Dinh Thống Nhất nên chúng *giống hệt nhau về hình dạng*, chỉ khác nhau về kích thước: mọi chi tiết trên hai ảnh đều ở vị trí tương ứng và mọi khoảng cách trên ảnh lớn đều gấp khoảng lần khoảng cách tương ứng trên ảnh nhỏ.
Gọi là hai điểm bất kì trên ảnh nhỏ và là hai điểm tương ứng trên ảnh lớn. Theo nhận xét trên:
Kết luận về phép biến hình. Vì tồn tại một số (ở đây ) sao cho với mọi cặp điểm và ảnh của chúng ta luôn có , nên phép biến hình biến ảnh nhỏ thành ảnh lớn là một phép đồng dạng tỉ số .
Chỉ rõ phép đồng dạng. Hai ảnh được đặt cùng hướng (các chi tiết tương ứng không bị lật, không bị xoay), nên ta có thể mô tả cụ thể: lấy điểm cố định thích hợp làm tâm, phép đồng dạng cần tìm chính là phép vị tự tâm , tỉ số (một trường hợp riêng của phép đồng dạng tỉ số ). Phép vị tự này biến mỗi điểm của ảnh nhỏ thành điểm sao cho , do đó biến ảnh nhỏ thành ảnh lớn.
(Tổng quát hơn, nếu ảnh lớn còn được dời đi so với vị trí vị tự thì phép đồng dạng là hợp của phép vị tự tỉ số với một phép dời hình; tỉ số đồng dạng vẫn bằng .)
Vậy phép đồng dạng biến hình nhỏ thành hình lớn là phép đồng dạng tỉ số (cụ thể là phép vị tự tỉ số ).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.