Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.26 trang 31 Chuyên đề Toán 11

Bài 7. Phép đồng dạng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hai hình H\mathcal{H} và H′′\mathcal{H}'' trong Hình 1.52 được vẽ trên mặt phẳng toạ độ OxyOxy. Bằng quan sát, hãy chỉ ra một phép đối xứng trục ff và một phép vị tự gg sao cho phép đồng dạng có được bằng cách thực hiện liên tiếp hai phép ff và gg (thực hiện ff trước, gg sau) biến hình H\mathcal{H} thành hình H′′\mathcal{H}''.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 31 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.52: Trên mặt phẳng toạ độ Oxy. Hình nhỏ H\mathcal{H} (hình lưỡi liềm) nằm ở phía dưới bên trái, khoảng từ x = -5 đến x = 0, y từ 1 đến 4, miệng lưỡi liềm quay lên trên. Hình lớn H′′\mathcal{H}'' (lưỡi liềm lớn gấp đôi) nằm phía trên bên phải, khoảng x từ -2 đến 7, y từ 2 đến 8, miệng lưỡi liềm quay xuống dưới. H′′\mathcal{H}'' có kích thước gấp đôi H\mathcal{H}.

Lời giải

Phân tích bằng quan sát.

So sánh hai hình H\mathcal{H} và H′′\mathcal{H}'' trên Hình 1.52:

- Về *kích thước*: H′′\mathcal{H}'' lớn gấp đôi H\mathcal{H}, nên phép đồng dạng cần tìm có tỉ số 22, tức phép vị tự gg phải có tỉ số k=2k = 2.
- Về *chiều của miệng lưỡi liềm*: miệng của H\mathcal{H} quay lên trên, còn miệng của H′′\mathcal{H}'' quay xuống dưới, nên trước hết phải "lật" hình qua một trục nằm ngang: chọn ff là phép đối xứng qua trục OxOx.

Bước 1. Phép đối xứng trục ff.

Lấy ff là phép đối xứng qua trục OxOx: mỗi điểm M(x;y)M(x; y) biến thành M′(x;−y)M'(x; -y).

Hình H\mathcal{H} (nằm trong miền −5≤x≤0-5 \le x \le 0, 1≤y≤41 \le y \le 4, miệng quay lên trên) biến thành hình H′\mathcal{H}' nằm trong miền −5≤x≤0-5 \le x \le 0, −4≤y≤−1-4 \le y \le -1, bằng H\mathcal{H} và có miệng quay xuống dưới — cùng chiều với H′′\mathcal{H}''.

Bước 2. Phép vị tự gg.

Vì H′\mathcal{H}' và H′′\mathcal{H}'' cùng chiều và H′′\mathcal{H}'' lớn gấp đôi H′\mathcal{H}' nên gg là phép vị tự tỉ số k=2k = 2, tâm II là giao điểm của các đường thẳng nối từng cặp điểm tương ứng của H′\mathcal{H}' và H′′\mathcal{H}''. Đọc trên hình, ta được I(−7;−10)I(-7; -10).

Khi đó gg biến mỗi điểm M′(x;y)M'(x; y) thành M′′(x′′;y′′)M''(x''; y'') với
x′′=−7+2(x+7)=2x+7,y′′=−10+2(y+10)=2y+10.x'' = -7 + 2(x + 7) = 2x + 7, \qquad y'' = -10 + 2(y + 10) = 2y + 10.

*Kiểm tra:* điểm (−5;−4)(-5; -4) của H′\mathcal{H}' biến thành (−3;2)(-3; 2); điểm (0;−1)(0; -1) biến thành (7;8)(7; 8). Vậy gg biến H′\mathcal{H}' thành hình nằm trong miền −3≤x≤7-3 \le x \le 7, 2≤y≤82 \le y \le 8 — đúng vị trí (phía trên bên phải), đúng kích thước gấp đôi của H′′\mathcal{H}'' trên hình, và miệng lưỡi liềm vẫn quay xuống dưới (vì k=2>0k = 2 > 0 giữ nguyên chiều của hình).

Kết luận. Thực hiện liên tiếp ff rồi gg:
M(x;y)  →  f    M′(x;−y)  →  g    M′′(2x+7;−2y+10),M(x; y) \;\xrightarrow{\;f\;}\; M'(x; -y) \;\xrightarrow{\;g\;}\; M''(2x + 7; -2y + 10),

ta được phép đồng dạng tỉ số 22 biến hình H\mathcal{H} thành hình H′′\mathcal{H}'', trong đó:

- ff là phép đối xứng qua trục OxOx;
- gg là phép vị tự tâm I(−7;−10)I(-7; -10), tỉ số k=2k = 2.

Đáp số

ff: phép đối xứng qua trục OxOxgg: phép vị tự tâm I(−7;−10)I(-7;-10), tỉ số k=2k=2; phép đồng dạng g∘fg\circ f có tỉ số 22

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.