Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 1.17 trang 22 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối Chuyên đề 1   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một hệ thông tin có nn thành phần hoạt động độc lập với nhau. Xác suất hoạt động của mỗi thành phần là pp. Hệ hoạt động nếu có ít nhất một nửa các thành phần hoạt động. Với giá trị nào của pp thì hệ 5 thành phần tốt hơn hệ 3 thành phần?

Lời giải

Phân tích. Mỗi thành phần hoạt động độc lập với xác suất pp, nên số thành phần hoạt động trong hệ nn thành phần tuân theo phân bố nhị thức B(n;p)B(n;p). Hệ hoạt động khi có ít nhất một nửa số thành phần hoạt động.

Hệ 3 thành phần. "Ít nhất một nửa của 3" nghĩa là có ít nhất 22 thành phần hoạt động. Xác suất hệ hoạt động:
P3=C32 p2(1−p)+C33 p3=3p2(1−p)+p3=3p2−2p3.P_3=C_3^2\,p^2(1-p)+C_3^3\,p^3=3p^2(1-p)+p^3=3p^2-2p^3.

Hệ 5 thành phần. "Ít nhất một nửa của 5" nghĩa là có ít nhất 33 thành phần hoạt động. Xác suất hệ hoạt động:
P5=C53 p3(1−p)2+C54 p4(1−p)+C55 p5.P_5=C_5^3\,p^3(1-p)^2+C_5^4\,p^4(1-p)+C_5^5\,p^5.
Khai triển từng số hạng:
10p3(1−p)2=10p3−20p4+10p5,5p4(1−p)=5p4−5p5,p5,10p^3(1-p)^2=10p^3-20p^4+10p^5,\quad 5p^4(1-p)=5p^4-5p^5,\quad p^5,
cộng lại:
P5=10p3−15p4+6p5.P_5=10p^3-15p^4+6p^5.

So sánh. Hệ 5 thành phần tốt hơn hệ 3 thành phần khi P5>P3P_5>P_3:
6p5−15p4+10p3>3p2−2p3.6p^5-15p^4+10p^3>3p^2-2p^3.
Chuyển vế:
6p5−15p4+12p3−3p2>0.6p^5-15p^4+12p^3-3p^2>0.
Chia hai vế cho 33 rồi đặt nhân tử chung p2p^2:
p2(2p3−5p2+4p−1)>0.p^2\big(2p^3-5p^2+4p-1\big)>0.
Phân tích đa thức bậc ba (nhận thấy p=1p=1 là nghiệm):
2p3−5p2+4p−1=(p−1)(2p2−3p+1)=(p−1)2(2p−1).2p^3-5p^2+4p-1=(p-1)(2p^2-3p+1)=(p-1)^2(2p-1).
Do đó
p2(p−1)2(2p−1)>0.p^2(p-1)^2(2p-1)>0.

Vì pp là xác suất nên 0<p<10<p<1, khi đó p2>0p^2>0 và (p−1)2>0(p-1)^2>0. Vậy dấu của vế trái chỉ phụ thuộc vào 2p−12p-1:
p2(p−1)2(2p−1)>0  ⟺  2p−1>0  ⟺  p>12.p^2(p-1)^2(2p-1)>0\iff 2p-1>0\iff p>\tfrac12.

Kết luận. Với 12<p<1\dfrac12<p<1 thì hệ 5 thành phần hoạt động ổn định hơn (xác suất hoạt động lớn hơn) hệ 3 thành phần. Khi p=12p=\dfrac12 hai hệ có xác suất hoạt động bằng nhau (P3=P5=0,5P_3=P_5=0,5); khi p<12p<\dfrac12 thì hệ 3 thành phần lại tốt hơn.

*Kiểm tra:* với p=0,6p=0,6: P3=0,648P_3=0,648 và P5≈0,683P_5\approx0,683 nên P5>P3P_5>P_3 (đúng); với p=0,4p=0,4: P3=0,352P_3=0,352 và P5≈0,317P_5\approx0,317 nên P5<P3P_5<P_3 (đúng).

Đáp số

p>0,5p>0,5 (tức 0,5<p<10,5<p<1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.