Giải Hoạt động 3 trang 29 Chuyên đề Toán 12
Đề bài
Xét bài toán quy hoạch tuyến tính
với các ràng buộc
a) Kiểm tra lại rằng miền tô màu trong Hình 2.6 là miền chấp nhận được của bài toán.
b) Tìm tập hợp các điểm thoả mãn .
c) Với mỗi số thực , xét đường thẳng . Từ hình vẽ, tìm điều kiện của để .
d) Từ phần c suy ra giá trị nhỏ nhất của trên miền chấp nhận được. Chứng tỏ rằng, giá trị nhỏ nhất này chính là giá trị của tại một điểm cực biên của miền chấp nhận được.
Hình 2.6: Hệ trục toạ độ Oxy. Miền (tô màu hồng) là miền chấp nhận được, không bị chặn, nằm phía trên các đường ràng buộc. Đường thẳng cắt trục Oy tại điểm (ghi tại vị trí 2 trên trục y, thực chất đường cắt Oy tại y=2) và cắt trục Ox tại . Đường thẳng cắt Oy tại và Ox tại ; trên trục y có đánh dấu ở phía trên. Hai đường ràng buộc cắt nhau tại điểm — được chỉ là 'Phương án tối ưu'. Đường (nét đậm) song song, cắt Ox tại và Oy tại . Trên trục x đánh dấu các điểm 1, 2, , 4, .
Lời giải
## a) Kiểm tra miền chấp nhận được
Miền chấp nhận được là tập các điểm thoả mãn đồng thời tất cả các ràng buộc, tức là giao của các nửa mặt phẳng:
- : nửa mặt phẳng bên phải trục ;
- : nửa mặt phẳng phía trên trục ;
- : nửa mặt phẳng chứa các điểm phía trên đường (đường này qua và );
- : nửa mặt phẳng chứa các điểm phía trên đường (đường này qua và ).
Lấy một điểm thử nằm trong miền tô màu, chẳng hạn :
Tất cả các ràng buộc đều thoả mãn, nên thuộc miền chấp nhận được.
Biên của miền gồm các đoạn/tia nằm trên các đường ràng buộc; các đỉnh (điểm cực biên) là giao của các đường biên kề nhau:
- cắt tại (thoả );
- và cắt nhau: trừ vế theo vế được , suy ra , tức điểm ;
- cắt tại (thoả ).
Miền đúng là phần không bị chặn, giới hạn bởi trục (từ trở lên), đoạn nối – trên đường , đoạn nối – trên đường , và trục (từ trở đi). Đây chính là miền tô màu trong Hình 2.6. (đpcm)
##
b) Tập hợp các điểm thoả
Tập hợp các điểm thoả mãn là đường thẳng .
Đường thẳng này cắt trục tại và cắt trục tại .
##
c) Điều kiện của để
Các đường thẳng (với các giá trị khác nhau) là những đường thẳng song song với nhau (cùng vectơ pháp tuyến ). Khi tăng, đường tịnh tiến ra xa gốc toạ độ về phía miền .
Từ hình vẽ, khi nhỏ thì nằm hẳn phía dưới miền (không có điểm chung). Tăng dần , đường tiến lại gần ; đường bắt đầu chạm miền tại điểm (đỉnh gần gốc toạ độ nhất), ứng với
Với mọi , đường luôn cắt miền (miền không bị chặn về phía lớn). Với , đường nằm ngoài .
Vậy điều kiện là:
##
d) Giá trị nhỏ nhất của trên miền chấp nhận được
Với điểm bất kỳ thuộc , đặt ; khi đó , nên , do đó theo phần
c) ta có . Suy ra
Dấu bằng xảy ra tại điểm , vì .
Vậy giá trị nhỏ nhất của trên miền chấp nhận được là
Điểm chính là giao của hai đường biên và , tức là một điểm cực biên (đỉnh) của miền chấp nhận được. Do đó giá trị nhỏ nhất của đạt được tại một điểm cực biên của miền chấp nhận được. (đpcm)
(Kiểm tra thêm tại hai đỉnh còn lại: , , đều lớn hơn — phù hợp.)
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.