Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.3 trang 33 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối chuyên đề   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một nhà máy hoá chất sản xuất hai hợp chất X và Y. Khi sản xuất một đơn vị hợp chất X sẽ có 2 dm3^3 khí CO (carbon monoxide) và 6 dm3^3 khí SO2_2 (sulfur dioxide) phát tán ra môi trường. Khi sản xuất một đơn vị hợp chất Y sẽ có 4 dm3^3 khí CO và 3 dm3^3 khí SO2_2 phát tán ra môi trường. Các yêu cầu về khí thải chỉ cho phép nhà máy phát thải ra môi trường mỗi tuần không quá 3 000 dm3^3 khí CO và không quá 5 400 dm3^3 khí SO2_2. Nhà máy có thể bán hết tất cả các đơn vị hợp chất X và Y sản xuất ra với giá 36 000 đồng một đơn vị hợp chất X và 24 000 đồng một đơn vị hợp chất Y. Xác định số đơn vị hợp chất X và Y mỗi loại cần sản xuất trong một tuần để thu được lợi nhuận cao nhất mà vẫn đảm bảo các yêu cầu về khí thải môi trường.

Lời giải

Lập mô hình bài toán.

Gọi xx là số đơn vị hợp chất X và yy là số đơn vị hợp chất Y nhà máy sản xuất trong một tuần (x≥0, y≥0)(x \ge 0,\ y \ge 0).

Điều kiện về khí thải.

- Lượng khí CO thải ra: 2x+4y2x + 4y (dm3^3), không quá 3 0003\,000 dm3^3 nên 2x+4y≤30002x + 4y \le 3000, tức x+2y≤1500x + 2y \le 1500.
- Lượng khí SO2_2 thải ra: 6x+3y6x + 3y (dm3^3), không quá 5 4005\,400 dm3^3 nên 6x+3y≤54006x + 3y \le 5400, tức 2x+y≤18002x + y \le 1800.

Vậy (x;y)(x;y) thỏa mãn hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn:
{x+2y≤15002x+y≤1800x≥0y≥0\begin{cases} x + 2y \le 1500 \\ 2x + y \le 1800 \\ x \ge 0 \\ y \ge 0 \end{cases}

Hàm lợi nhuận. Lợi nhuận (đồng) thu được là
F(x;y)=36000x+24000y.F(x;y) = 36000x + 24000y.

Bài toán trở thành: tìm giá trị lớn nhất của F(x;y)F(x;y) trên miền nghiệm của hệ trên.

Xác định miền nghiệm (miền đa giác).

Miền nghiệm là miền tứ giác OABCOABC với các đỉnh:

- O(0;0)O(0;0).
- A(900;0)A(900;0): giao của y=0y = 0 với 2x+y=18002x + y = 1800 (vì với y=0y=0 thì x≤900x \le 900 chặt hơn x≤1500x \le 1500).
- B(700;400)B(700;400): giao của hai đường x+2y=1500x + 2y = 1500 và 2x+y=18002x + y = 1800.

Giải hệ: từ x+2y=1500⇒x=1500−2yx + 2y = 1500 \Rightarrow x = 1500 - 2y; thay vào 2x+y=18002x + y = 1800 được 2(1500−2y)+y=1800⇔3000−3y=1800⇔y=4002(1500 - 2y) + y = 1800 \Leftrightarrow 3000 - 3y = 1800 \Leftrightarrow y = 400, suy ra x=700x = 700.
- C(0;750)C(0;750): giao của x=0x = 0 với x+2y=1500x + 2y = 1500 (vì với x=0x=0 thì y≤750y \le 750 chặt hơn y≤1800y \le 1800).

Tìm giá trị lớn nhất. Vì F(x;y)F(x;y) là biểu thức bậc nhất nên đạt giá trị lớn nhất tại một trong các đỉnh của miền đa giác. Ta tính:

| Đỉnh | F=36000x+24000yF = 36000x + 24000y |
|---|---|
| O(0;0)O(0;0) | 00 |
| A(900;0)A(900;0) | 36000⋅900=32 400 00036000 \cdot 900 = 32\,400\,000 |
| B(700;400)B(700;400) | 36000⋅700+24000⋅400=25 200 000+9 600 000=34 800 00036000 \cdot 700 + 24000 \cdot 400 = 25\,200\,000 + 9\,600\,000 = 34\,800\,000 |
| C(0;750)C(0;750) | 24000⋅750=18 000 00024000 \cdot 750 = 18\,000\,000 |

Giá trị lớn nhất là F=34 800 000F = 34\,800\,000 đồng, đạt được tại B(700;400)B(700;400).

Kiểm tra lại. Với x=700, y=400x = 700,\ y = 400:

- Khí CO: 2⋅700+4⋅400=1400+1600=3000≤30002 \cdot 700 + 4 \cdot 400 = 1400 + 1600 = 3000 \le 3000 (dm3^3) — thỏa mãn.
- Khí SO2_2: 6⋅700+3⋅400=4200+1200=5400≤54006 \cdot 700 + 3 \cdot 400 = 4200 + 1200 = 5400 \le 5400 (dm3^3) — thỏa mãn.

Kết luận. Mỗi tuần nhà máy nên sản xuất 700700 đơn vị hợp chất X và 400400 đơn vị hợp chất Y để thu được lợi nhuận cao nhất là 34 800 00034\,800\,000 đồng mà vẫn đảm bảo yêu cầu về khí thải môi trường.

Đáp số

Sản xuất 700 đơn vị hợp chất X và 400 đơn vị hợp chất Y; lợi nhuận cao nhất là 34 800 000 đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.