Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.14 trang 44 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối chuyên đề 2   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật nặng có khối lượng mm được kéo dọc theo mặt phẳng nằm ngang nhờ một sợi dây hợp với phương ngang một góc θ\theta. Trong Vật lí, ta biết rằng lực kéo FF cần thiết để di chuyển vật được cho bởi công thức
F=cmgcsin⁡θ+cos⁡θ,F = \dfrac{cmg}{c\sin\theta + \cos\theta},
trong đó gg là gia tốc trọng trường và cc là hệ số ma sát của bề mặt (Theo Sullivan and Miranda, Calculus, W.H. Freeman and Company, 2014). Chứng tỏ rằng lực kéo FF nhỏ nhất khi tan⁡θ=c\tan\theta = c.

Lời giải

Phân tích. Với vật nặng cho trước thì cc, mm, gg là các hằng số dương. Góc kéo θ\theta thay đổi trong khoảng (0;π2)\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right) (dây hợp với phương ngang một góc nhọn). Ta xét lực kéo như một hàm số theo biến θ\theta:
F(θ)=cmgcsin⁡θ+cos⁡θ,θ∈(0;π2).F(\theta)=\dfrac{cmg}{c\sin\theta+\cos\theta},\quad \theta\in\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right).

Bước 1. Đưa về khảo sát mẫu số. Vì tử số cmgcmg là hằng số dương, còn mẫu số csin⁡θ+cos⁡θ>0c\sin\theta+\cos\theta>0 trên (0;π2)\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right), nên F(θ)F(\theta) nhỏ nhất khi và chỉ khi mẫu số
g(θ)=csin⁡θ+cos⁡θg(\theta)=c\sin\theta+\cos\theta
đạt giá trị lớn nhất.

Bước 2. Tìm điểm tới hạn của g(θ)g(\theta). Ta có
g′(θ)=ccos⁡θ−sin⁡θ.g'(\theta)=c\cos\theta-\sin\theta.
Cho g′(θ)=0g'(\theta)=0:
ccos⁡θ−sin⁡θ=0  ⟺  sin⁡θ=ccos⁡θ.c\cos\theta-\sin\theta=0\iff \sin\theta=c\cos\theta.
Trên (0;π2)\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right) ta có cos⁡θ>0\cos\theta>0, chia hai vế cho cos⁡θ\cos\theta được
tan⁡θ=c.\tan\theta=c.
Vì c>0c>0 nên phương trình này có đúng một nghiệm θ0∈(0;π2)\theta_0\in\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right).

Bước 3. Kiểm tra đó là điểm cực đại của gg. Ta có
g′′(θ)=−csin⁡θ−cos⁡θ=−(csin⁡θ+cos⁡θ).g''(\theta)=-c\sin\theta-\cos\theta=-(c\sin\theta+\cos\theta).
Với mọi θ∈(0;π2)\theta\in\left(0;\dfrac{\pi}{2}\right) thì sin⁡θ>0\sin\theta>0, cos⁡θ>0\cos\theta>0 nên csin⁡θ+cos⁡θ>0c\sin\theta+\cos\theta>0, suy ra g′′(θ)<0g''(\theta)<0. Do đó gg là hàm lồi lõm xuống, điểm dừng θ0\theta_0 là điểm cực đại, đồng thời là điểm mà gg đạt giá trị lớn nhất trên khoảng đang xét (vì g′(θ)>0g'(\theta)>0 khi θ<θ0\theta<\theta_0 và g′(θ)<0g'(\theta)<0 khi θ>θ0\theta>\theta_0).

Bước 4. Kết luận. Vì g(θ)g(\theta) đạt giá trị lớn nhất tại θ0\theta_0 với tan⁡θ0=c\tan\theta_0=c, nên tại đó F(θ)F(\theta) đạt giá trị nhỏ nhất. Vậy lực kéo FF nhỏ nhất khi tan⁡θ=c\tan\theta=c. (đpcm)

Kiểm tra thêm (giá trị nhỏ nhất của FF). Khi tan⁡θ=c\tan\theta=c thì sin⁡θ=c1+c2\sin\theta=\dfrac{c}{\sqrt{1+c^2}}, cos⁡θ=11+c2\cos\theta=\dfrac{1}{\sqrt{1+c^2}}, nên
csin⁡θ+cos⁡θ=c2+11+c2=1+c2,c\sin\theta+\cos\theta=\dfrac{c^2+1}{\sqrt{1+c^2}}=\sqrt{1+c^2},
do đó Fmin⁡=cmg1+c2F_{\min}=\dfrac{cmg}{\sqrt{1+c^2}} — một giá trị dương, phù hợp thực tế.

Đáp số

đpcm (lực kéo nhỏ nhất khi tan⁡θ=c\tan\theta=c; khi đó Fmin⁡=cmg1+c2F_{\min}=\dfrac{cmg}{\sqrt{1+c^2}})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.