Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.15 trang 45 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một bức tranh cao 4 m được treo trên tường có mép dưới cao hơn tầm mắt người quan sát 3 m (như hình vẽ). Người quan sát phải đứng cách tường bao nhiêu mét để có được tầm nhìn thuận lợi nhất (tức là, có góc nhìn θ\theta lớn nhất)?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bức tranh treo trên tường, chiều cao bức tranh 4 m. Mép dưới bức tranh cao hơn tầm mắt người quan sát 3 m. Người quan sát đứng cách tường một khoảng, mắt người nhìn lên mép dưới và mép trên bức tranh tạo thành góc nhìn θ\theta. Đường thẳng đứng (nét đứt) hạ từ bức tranh xuống tầm mắt người quan sát.

Lời giải

Đặt bài toán bằng hàm số.

Gọi xx (mét, x>0x>0) là khoảng cách từ người quan sát đến bức tường. Tính từ tầm mắt người quan sát:

- Mép dưới bức tranh ở độ cao 33 m.
- Mép trên bức tranh ở độ cao 3+4=73+4=7 m.

Gọi α\alpha là góc nâng từ tầm mắt lên mép trên và β\beta là góc nâng lên mép dưới. Khi đó góc nhìn bức tranh là
θ=α−β,tan⁡α=7x,tan⁡β=3x.\theta=\alpha-\beta,\qquad \tan\alpha=\dfrac{7}{x},\quad \tan\beta=\dfrac{3}{x}.

Lập hàm theo xx.

Áp dụng công thức trừ hai góc:
tan⁡θ=tan⁡(α−β)=tan⁡α−tan⁡β1+tan⁡αtan⁡β=7x−3x1+7x⋅3x=4x1+21x2=4xx2+21.\tan\theta=\tan(\alpha-\beta)=\dfrac{\tan\alpha-\tan\beta}{1+\tan\alpha\tan\beta}=\dfrac{\dfrac{7}{x}-\dfrac{3}{x}}{1+\dfrac{7}{x}\cdot\dfrac{3}{x}}=\dfrac{\dfrac{4}{x}}{1+\dfrac{21}{x^{2}}}=\dfrac{4x}{x^{2}+21}.

Vì θ\theta là góc nhọn nên θ\theta lớn nhất khi tan⁡θ\tan\theta lớn nhất. Ta xét hàm
f(x)=4xx2+21,x>0.f(x)=\dfrac{4x}{x^{2}+21},\qquad x>0.

Khảo sát để tìm giá trị lớn nhất.

f′(x)=4 (x2+21)−4x⋅2x(x2+21)2=4(21−x2)(x2+21)2.f'(x)=\dfrac{4\,(x^{2}+21)-4x\cdot 2x}{(x^{2}+21)^{2}}=\dfrac{4(21-x^{2})}{(x^{2}+21)^{2}}.

Với x>0x>0: f′(x)=0⇔x2=21⇔x=21f'(x)=0\Leftrightarrow x^{2}=21\Leftrightarrow x=\sqrt{21}.

Lập bảng biến thiên: f′(x)>0f'(x)>0 khi 0<x<210<x<\sqrt{21} và f′(x)<0f'(x)<0 khi x>21x>\sqrt{21}, nên ff đạt giá trị lớn nhất tại x=21x=\sqrt{21}.

Kết luận.

Góc nhìn θ\theta lớn nhất khi người quan sát đứng cách tường
x=21≈4,58 (m).x=\sqrt{21}\approx 4{,}58\ \text{(m)}.

(Khi đó tan⁡θ=42121+21=221≈0,436\tan\theta=\dfrac{4\sqrt{21}}{21+21}=\dfrac{2}{\sqrt{21}}\approx 0{,}436, tức θ≈23∘35′\theta\approx 23^{\circ}35'.)

Kiểm tra: tại x=21x=\sqrt{21} đạo hàm đổi dấu từ dương sang âm ⇒ đây đúng là điểm cực đại (giá trị lớn nhất) của ff; đáp số hợp lí về mặt thực tế (khoảng 4,584{,}58 m).

Đáp số

x=21≈4,58x=\sqrt{21}\approx 4{,}58 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.