Giải Câu hỏi trang 54 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Vai trò của bộ khuếch đại thuật toán trong sơ đồ Hình 9.1 là gì? Có thể dùng tín hiệu trực tiếp từ cảm biến để điều khiển thiết bị mà không cần mạch khuếch đại được không?
Sơ đồ khối gồm bốn khối nối tiếp nhau bằng mũi tên từ trái sang phải. Khối đầu tiên bên trái là nguồn "Tín hiệu từ cảm biến", biểu diễn bằng một dạng sóng hình sin biên độ nhỏ, đưa vào khối thứ hai. Khối thứ hai là bộ khuếch đại, vẽ bằng ký hiệu hình tam giác (đỉnh tam giác hướng sang phải), có một đầu vào ở cạnh trái và một đầu ra ở đỉnh bên phải. Đầu ra của bộ khuếch đại cho "Tín hiệu đầu ra" là một dạng sóng hình sin có biên độ lớn hơn hẳn so với tín hiệu vào (thể hiện tín hiệu đã được khuếch đại). Tín hiệu đầu ra này đi vào khối thứ ba là hộp "Mạch điện". Khối thứ ba nối tiếp sang khối cuối cùng bên phải là hộp "Thiết bị cần điều khiển". Như vậy luồng tín hiệu theo thứ tự: cảm biến → bộ khuếch đại (tam giác) → mạch điện → thiết bị cần điều khiển; bộ khuếch đại nằm giữa cảm biến và mạch điện, làm nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu nhỏ từ cảm biến thành tín hiệu đủ lớn trước khi đưa tới mạch điều khiển thiết bị.
Lời giải
Phân tích sơ đồ Hình 9.1: Tín hiệu từ cảm biến → bộ khuếch đại thuật toán → mạch điện → thiết bị cần điều khiển.
a) Vai trò của bộ khuếch đại thuật toán
- Tín hiệu điện lấy ra từ cảm biến thường rất nhỏ (điện áp/dòng điện cỡ mV, µA) và công suất yếu, như dạng sóng hình sin biên độ nhỏ ở đầu vào trên sơ đồ.
- Bộ khuếch đại thuật toán có nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu nhỏ đó lên thành tín hiệu có biên độ (điện áp) lớn hơn hẳn — thể hiện ở dạng sóng đầu ra biên độ lớn — để tín hiệu đủ mạnh.
- Nhờ vậy, tín hiệu đầu ra mới đủ lớn để đưa vào mạch điện điều khiển và kích hoạt, vận hành được thiết bị cần điều khiển (đèn, còi, rơ le, động cơ...).
Tóm lại: bộ khuếch đại thuật toán đóng vai trò khuếch đại (làm tăng biên độ) tín hiệu yếu từ cảm biến thành tín hiệu đủ lớn để điều khiển thiết bị.
b) Có thể dùng trực tiếp tín hiệu từ cảm biến để điều khiển thiết bị mà không cần mạch khuếch đại không?
- Thông thường là không. Vì tín hiệu từ cảm biến quá nhỏ về biên độ và công suất, không đủ để tác động (đóng/mở, kích hoạt) mạch điều khiển và thiết bị, nên bắt buộc phải qua khâu khuếch đại.
- Chỉ trong trường hợp đặc biệt khi tín hiệu của cảm biến vốn đã đủ lớn (đủ điện áp và công suất) để trực tiếp tác động vào thiết bị thì mới có thể bỏ qua mạch khuếch đại; nhưng đa số cảm biến cho tín hiệu yếu nên cần mạch khuếch đại.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.