Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 54 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 9. Mạch điện đơn giản có sử dụng thiết bị đầu ra   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tại sao điện trở của cảm biến trong Hình 9.2 thay đổi lại làm tín hiệu điện áp tới chân vào không đảo của bộ khuếch đại thuật toán thay đổi?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 54 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ mạch điện dùng bộ khuếch đại thuật toán (op-amp, kí hiệu hình tam giác) để tạo tín hiệu bật/tắt thiết bị. Op-amp được cấp nguồn đôi: chân V+ nối với cực dương của nguồn (đường nguồn phía trên), chân V− nối với cực âm của nguồn (đường nguồn phía dưới, nối đất). Hai điện trở R1R_1 và R2R_2 mắc nối tiếp nhau thành một cầu phân áp đặt giữa V+ và V−: R1R_1 ở phía trên (nối lên V+), R2R_2 ở phía dưới (nối xuống V−). Điểm giữa của hai điện trở R1R_1 và R2R_2 cho điện áp UsU_s, và điểm này được nối tới chân vào không đảo (chân +) của bộ khuếch đại thuật toán. Một biến trở R0R_0 có con chạy được dùng để tạo ra điện áp U0U_0 đưa tới chân vào đảo (chân −). Đầu ra của op-amp (phía bên phải) cho điện áp UrU_r. Vì UsU_s là điện áp trên cầu phân áp R1R_1–R2R_2 nên khi thay R1R_1 (hoặc R2R_2) bằng một cảm biến, điện trở cảm biến thay đổi sẽ làm UsU_s ở chân vào không đảo thay đổi theo.

Lời giải

Giải thích

Trong Hình 9.2, hai điện trở R1R_1 và R2R_2 được mắc nối tiếp với nhau tạo thành một cầu phân áp (mạch phân chia điện áp) đặt giữa hai cực của nguồn, tức giữa điện thế dương (V+) và điện thế âm nối đất (V−). Dòng điện chạy qua R1R_1 rồi qua R2R_2 là như nhau (vì mắc nối tiếp).

Điểm nối giữa R1R_1 và R2R_2 được nối tới chân vào không đảo (chân +) của bộ khuếch đại thuật toán, nên điện áp tại đó chính là tín hiệu UsU_s đưa vào chân không đảo. Vì UsU_s là điện áp rơi trên R2R_2 nên theo công thức phân áp:

Us=U R2R1+R2U_s = U\,\frac{R_2}{R_1 + R_2}

trong đó UU là hiệu điện thế của nguồn đặt lên cả cầu phân áp.

Vì sao điện trở cảm biến thay đổi thì UsU_s thay đổi: Cảm biến được dùng để thay thế cho một trong hai điện trở của cầu phân áp (ví dụ thay cho R1R_1). Khi đại lượng vật lí tác động lên cảm biến thay đổi (nhiệt độ, ánh sáng…), điện trở của cảm biến thay đổi, làm cho tỉ số phân áp R2R1+R2\dfrac{R_2}{R_1 + R_2} thay đổi theo. Do đó điện áp UsU_s lấy ra ở điểm giữa cầu phân áp — cũng chính là điện áp đưa tới chân vào không đảo — thay đổi.

Ví dụ: nếu cảm biến đóng vai trò R1R_1 và điện trở của nó tăng thì mẫu số R1+R2R_1+R_2 tăng, tỉ số R2R1+R2\dfrac{R_2}{R_1+R_2} giảm, nên UsU_s giảm; ngược lại nếu điện trở cảm biến giảm thì UsU_s tăng.

Kết luận: Chính vì UsU_s là điện áp trên cầu phân áp R1R_1–R2R_2 và được nối trực tiếp tới chân vào không đảo, nên bất kì sự thay đổi điện trở nào của cảm biến (đặt ở vị trí R1R_1 hoặc R2R_2) đều làm thay đổi tỉ số phân áp, kéo theo tín hiệu điện áp UsU_s tới chân vào không đảo của bộ khuếch đại thuật toán thay đổi.

Đáp số

Vì cảm biến là một điện trở của cầu phân áp R1R_1–R2R_2 nên điện trở cảm biến thay đổi làm tỉ số phân áp thay đổi, do đó Us=UR2R1+R2U_s = U\dfrac{R_2}{R_1+R_2} ở chân vào không đảo thay đổi theo

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.