Giải Câu hỏi trang 54 Chuyên đề Vật lí 11
Đề bài
Tại sao điện trở của cảm biến trong Hình 9.2 thay đổi lại làm tín hiệu điện áp tới chân vào không đảo của bộ khuếch đại thuật toán thay đổi?
Sơ đồ mạch điện dùng bộ khuếch đại thuật toán (op-amp, kí hiệu hình tam giác) để tạo tín hiệu bật/tắt thiết bị. Op-amp được cấp nguồn đôi: chân V+ nối với cực dương của nguồn (đường nguồn phía trên), chân V− nối với cực âm của nguồn (đường nguồn phía dưới, nối đất). Hai điện trở và mắc nối tiếp nhau thành một cầu phân áp đặt giữa V+ và V−: ở phía trên (nối lên V+), ở phía dưới (nối xuống V−). Điểm giữa của hai điện trở và cho điện áp , và điểm này được nối tới chân vào không đảo (chân +) của bộ khuếch đại thuật toán. Một biến trở có con chạy được dùng để tạo ra điện áp đưa tới chân vào đảo (chân −). Đầu ra của op-amp (phía bên phải) cho điện áp . Vì là điện áp trên cầu phân áp – nên khi thay (hoặc ) bằng một cảm biến, điện trở cảm biến thay đổi sẽ làm ở chân vào không đảo thay đổi theo.
Lời giải
Giải thích
Trong Hình 9.2, hai điện trở và được mắc nối tiếp với nhau tạo thành một cầu phân áp (mạch phân chia điện áp) đặt giữa hai cực của nguồn, tức giữa điện thế dương (V+) và điện thế âm nối đất (V−). Dòng điện chạy qua rồi qua là như nhau (vì mắc nối tiếp).
Điểm nối giữa và được nối tới chân vào không đảo (chân +) của bộ khuếch đại thuật toán, nên điện áp tại đó chính là tín hiệu đưa vào chân không đảo. Vì là điện áp rơi trên nên theo công thức phân áp:
trong đó là hiệu điện thế của nguồn đặt lên cả cầu phân áp.
Vì sao điện trở cảm biến thay đổi thì thay đổi: Cảm biến được dùng để thay thế cho một trong hai điện trở của cầu phân áp (ví dụ thay cho ). Khi đại lượng vật lí tác động lên cảm biến thay đổi (nhiệt độ, ánh sáng…), điện trở của cảm biến thay đổi, làm cho tỉ số phân áp thay đổi theo. Do đó điện áp lấy ra ở điểm giữa cầu phân áp — cũng chính là điện áp đưa tới chân vào không đảo — thay đổi.
Ví dụ: nếu cảm biến đóng vai trò và điện trở của nó tăng thì mẫu số tăng, tỉ số giảm, nên giảm; ngược lại nếu điện trở cảm biến giảm thì tăng.
Kết luận: Chính vì là điện áp trên cầu phân áp – và được nối trực tiếp tới chân vào không đảo, nên bất kì sự thay đổi điện trở nào của cảm biến (đặt ở vị trí hoặc ) đều làm thay đổi tỉ số phân áp, kéo theo tín hiệu điện áp tới chân vào không đảo của bộ khuếch đại thuật toán thay đổi.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.