Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 23 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 3. Chuyển động của vệ tinh (Chuyên đề 1 – Trường hấp dẫn)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vệ tinh nằm trong trường hấp dẫn của Trái Đất thì nó cần có tốc độ tối thiểu bằng bao nhiêu để không rơi trở lại Trái Đất?

Lời giải

Phân tích: Để vệ tinh không rơi trở lại Trái Đất, nó phải chuyển động tròn đều quanh Trái Đất (ở quỹ đạo thấp, sát mặt đất, bán kính quỹ đạo r≈Rr \approx R bằng bán kính Trái Đất). Khi đó lực hấp dẫn đóng vai trò lực hướng tâm.

Thiết lập phương trình:

Lực hấp dẫn của Trái Đất tác dụng lên vệ tinh khối lượng mm chính là lực hướng tâm giữ vệ tinh trên quỹ đạo:

Fhd=Fht  ⇒  GMmR2=mv2RF_{hd} = F_{ht} \;\Rightarrow\; \frac{GMm}{R^2} = \frac{mv^2}{R}

Suy ra tốc độ cần thiết:

v=GMRv = \sqrt{\frac{GM}{R}}

Vì ở sát mặt đất gia tốc trọng trường g=GMR2g = \dfrac{GM}{R^2}, nên GM=gR2GM = gR^2, do đó công thức viết gọn lại:

v1=gRv_1 = \sqrt{gR}

Đây gọi là tốc độ vũ trụ cấp một.

Thay số: với g=9,8 m/s2g = 9{,}8\ \text{m/s}^2 và R=6400 km=6,4⋅106 mR = 6400\ \text{km} = 6{,}4\cdot10^{6}\ \text{m}:

v1=9,8⋅6,4⋅106=6,272⋅107≈7,9⋅103 m/sv_1 = \sqrt{9{,}8 \cdot 6{,}4\cdot10^{6}} = \sqrt{6{,}272\cdot10^{7}} \approx 7{,}9\cdot10^{3}\ \text{m/s}

Kết luận: Vệ tinh cần tốc độ tối thiểu khoảng v1≈7,9 km/sv_1 \approx 7{,}9\ \text{km/s} để chuyển động tròn quanh Trái Đất mà không rơi trở lại.

Đáp số

v1=gR≈7,9v_1 = \sqrt{gR} \approx 7,9 km/s ≈7900\approx 7900 m/s (tốc độ vũ trụ cấp một)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.