Giải Câu 2 trang 41 SBT Địa lí 10
Đề bài
Dựa vào hình 16.1 SGK, hãy xác định vị trí phân bố đất đài nguyên trên bản đồ. Từ vị trí đó, phân tích điều kiện hình thành đất đài nguyên.
Gợi ý trả lời
a) Xác định vị trí phân bố đất đài nguyên
*Lưu ý: Câu này yêu cầu đọc vị trí trên hình 16.1 SGK (bản đồ các nhóm đất chính trên Trái Đất). Dưới đây trình bày theo đúng kiến thức về quy luật phân bố đất mà SGK lớp 10 nêu, không mô tả chi tiết màu sắc hay kí hiệu cụ thể của hình vì không được xem hình.*
Theo quy luật phân bố đất theo vĩ độ, đất đài nguyên phân bố ở vùng vĩ độ cao, thuộc đới khí hậu hàn đới (cận cực), cụ thể là:
- Dải đất hẹp nằm ven Bắc Băng Dương, ở phần cực bắc của ba châu lục: Bắc Á (bắc Liên bang Nga/Xi-bia), Bắc Âu và Bắc Mĩ (bắc Ca-na-đa).
- Là nhóm đất nằm ở vĩ độ cao nhất, tiếp giáp với vùng băng tuyết vĩnh cửu ở hai cực; càng về phía cực đất đài nguyên càng nhường chỗ cho băng tuyết.
b) Phân tích điều kiện hình thành đất đài nguyên
Từ vị trí ở vĩ độ cao như trên, có thể suy ra các điều kiện hình thành đặc trưng:
- Khí hậu: Lạnh giá quanh năm (đới hàn đới/cận cực), nhiệt độ thấp, mùa đông dài và rất lạnh, mùa hạ ngắn và mát. Nền nhiệt thấp là nhân tố chi phối chủ yếu.
- Hiện tượng băng giá vĩnh cửu: Bên dưới lớp đất mặt có tầng đất đóng băng quanh năm, chỉ lớp trên cùng tan ra vào mùa hạ ngắn ngủi nên đất thường bị úng nước, lầy thụt, quá trình thoát nước kém.
- Sinh vật: Thảm thực vật nghèo nàn, chủ yếu là rêu, địa y và vài loài cây bụi thấp chịu lạnh (thực vật đài nguyên) → lượng chất hữu cơ (xác sinh vật) đưa vào đất ít.
- Quá trình phân giải chất hữu cơ: Do nhiệt độ thấp nên vi sinh vật hoạt động yếu, xác thực vật phân hủy rất chậm, tích tụ lại dưới dạng mùn thô, than bùn; quá trình hình thành đất diễn ra chậm chạp.
- Kết quả: Hình thành loại đất đài nguyên tầng mỏng, nghèo dinh dưỡng, chua, úng nước và kém phì nhiêu, giá trị sử dụng trong nông nghiệp rất thấp.
→ Nhân tố quyết định sự hình thành đất đài nguyên là khí hậu lạnh giá ở vĩ độ cao, kéo theo tác động của tầng băng vĩnh cửu và sinh vật nghèo nàn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.