Giải Bài 14.10 trang 41 SBT Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Hãy vẽ minh hoạ số đường sức từ của nam châm xuyên qua tiết diện cuộn dây trong thí nghiệm 3 ở Hình 14.4 SGK, khi cực Bắc của nam châm quay lại gần và quay ra xa cuộn dây. Từ đó, giải thích tại sao khoảng cách giữa nam châm và cuộn dây không thay đổi nhưng vẫn có dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây.
Lời giải
Phân tích hiện tượng (Thí nghiệm 3, Hình 14.4 SGK): Trong thí nghiệm này, nam châm được đặt gần một đầu cuộn dây và cho quay quanh trục của nó, chứ không tiến lại gần hay lùi ra xa theo phương thẳng. Do đó khoảng cách từ nam châm đến cuộn dây luôn giữ nguyên, nhưng *hướng* của các cực nam châm đối với mặt cuộn dây thì thay đổi liên tục.
a) Minh hoạ số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây
- *Khi cực Bắc của nam châm quay lại gần cuộn dây:* các đường sức từ đi ra từ cực Bắc hướng thẳng về phía tiết diện cuộn dây, nên số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây nhiều (tăng dần đến cực đại).
(Hình vẽ: nam châm với cực Bắc N hướng về cuộn dây; nhiều đường sức từ song song đi xuyên qua mặt tròn của cuộn dây.)
- *Khi cực Bắc của nam châm quay ra xa cuộn dây* (cực Bắc xoay lệch đi, cạnh bên của nam châm quay về phía cuộn dây): các đường sức từ không còn hướng vuông góc vào tiết diện nữa mà đi lệch sang bên, nên số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây ít đi (giảm dần).
(Hình vẽ: nam châm xoay nghiêng, chỉ còn vài đường sức từ xuyên qua mặt cuộn dây.)
Như vậy khi nam châm quay, số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên: lúc nhiều, lúc ít (tăng rồi lại giảm một cách tuần hoàn).
b) Giải thích vì sao khoảng cách không đổi mà vẫn có dòng điện cảm ứng
Điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây là số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây phải biến thiên (tăng lên hoặc giảm đi), chứ không phải khoảng cách phải thay đổi.
Trong thí nghiệm này, tuy khoảng cách giữa nam châm và cuộn dây không đổi, nhưng vì nam châm quay nên hướng của các cực đối với mặt cuộn dây thay đổi. Điều đó làm cho số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây liên tục tăng rồi giảm. Chính sự biến thiên của số đường sức từ này là nguyên nhân làm xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây.
(Vì số đường sức từ thay đổi theo chiều tăng rồi giảm một cách luân phiên nên dòng điện cảm ứng sinh ra cũng đổi chiều liên tục — là dòng điện xoay chiều.)
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.